Artikel 109 Sr: Geweld tegen de persoon van de Koning

Deze bepaling beschermt de Koning tegen geweld dat niet zo ernstig is dat een zwaardere strafbepaling van toepassing is. Zij vult daarmee artikel 92 Sr aan, dat de aanslag op zijn leven of vrijheid strafbaar stelt. Waar dat artikel de zwaarste gevallen bestrijkt, vangt deze bepaling het overige geweld tegen zijn persoon op, met een maximum van zeven jaren en zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie.

Wat feitelijke aanranding hier betekent

De uitdrukking kan verwarring wekken, omdat aanranding in het dagelijks spraakgebruik naar een zedendelict verwijst. Dat is hier niet bedoeld. Feitelijke aanranding van de persoon is een ouderwetse formulering voor een aantasting van iemands lichamelijke integriteit: elke vorm van geweld of ongewenst fysiek ingrijpen tegen de persoon. Het gaat dus om de aantasting van het lichaam, hoe die zich ook voordoet, en niet om beledigende uitlatingen of om schade aan zaken.

• Fysiek. Er moet werkelijk iets tegen de persoon zijn gedaan; woorden zijn niet genoeg.
• Geen letsel vereist. De bepaling eist geen verwonding; de aantasting zelf is strafbaar.

- Opzet. Het handelen moet gewild zijn, en de dader moet hebben geweten dat hij de Koning voor zich had en hem juist in die hoedanigheid hebben willen treffen; een ongelukkige botsing valt er niet onder.

De subsidiaire werking

De wet voegt eraan toe dat het feit niet in een zwaardere strafbepaling mag vallen. Dat maakt dit artikel subsidiair: het komt pas in beeld als geen ernstiger bepaling van toepassing is. Levert het handelen een aanslag op in de zin van artikel 92 Sr, dan geldt dat artikel. Levert het zware mishandeling of een poging tot een levensdelict op, dan gaan die bepalingen voor als zij tot een hogere straf leiden. In de praktijk beoordeelt de officier van justitie eerst of zo'n zwaardere kwalificatie past en pas daarna of dit artikel aan de orde is.

Waarom een aparte bepaling

Geweld tegen een willekeurige persoon is al strafbaar als mishandeling. De reden voor een eigen bepaling met een hoger maximum ligt in de functie van het slachtoffer. De Koning is staatshoofd; een aanval op zijn persoon raakt niet alleen hem maar ook de instelling die hij belichaamt en de openbare orde rondom publieke optredens. Diezelfde gedachte komt terug bij artikel 110 Sr, dat de echtgenoot van de Koning, de vermoedelijke opvolger, diens echtgenoot en de Regent beschermt, en bij de artikelen 115 en 116 Sr voor buitenlandse staatshoofden.

Terrorisme

Wordt het feit begaan met een terroristisch oogmerk als omschreven in artikel 83a Sr, dan verhoogt artikel 114a Sr de tijdelijke gevangenisstraf. Bij een veroordeling kan de rechter daarnaast op grond van artikel 114 Sr bepaalde in artikel 28 Sr genoemde rechten ontnemen, zoals het bekleden van ambten of het kiesrecht.

In de praktijk

Bij publieke optredens van leden van het koninklijk huis komt het voor dat mensen voorwerpen gooien of door een afzetting heen breken. Of dat onder dit artikel valt, hangt af van de vraag of het handelen zich tegen de persoon richtte en of daarvan opzet blijkt. Blijft het bij het negeren van een afzetting of bij het verstoren van een bijeenkomst, dan komen andere en lichtere bepalingen in beeld. Wie hierover wordt gehoord, doet er verstandig aan zich te realiseren dat de kwalificatie sterk kan verschillen naar de omstandigheden; laat u daarom bijstaan door een advocaat voordat u verklaart.