Artikel 108 Sr: Aanslag op de echtgenoot of de troonopvolger

Deze bepaling opent de titel over misdrijven tegen de koninklijke waardigheid. Beschermd zijn de echtgenoot van de Koning, de vermoedelijke opvolger van de Koning en de echtgenoot van die opvolger. Strafbaar is de aanslag op hun leven of hun vrijheid. De Koning zelf valt onder artikel 92 Sr, dat in de titel over de veiligheid van de staat staat en zwaarder is bedreigd.

Aanslag als technisch begrip

Aanslag betekent hier iets anders dan in het dagelijks spraakgebruik. Artikel 79 Sr bepaalt dat er sprake is van een aanslag zodra het voornemen van de dader zich door een begin van uitvoering in de zin van artikel 45 Sr heeft geopenbaard. Het misdrijf is dus voltooid op het moment waarop bij een gewoon delict pas van een poging sprake zou zijn. Dat heeft gevolgen die afwijken van de gewone poging: de lagere strafmaxima die bij een poging gelden, zijn hier niet van toepassing, en wie uit eigen beweging stopt, ontloopt de straf niet. Ook blijft de dader strafbaar als het slachtoffer ongedeerd blijft, en slaagt het plan, dan valt dat evengoed onder het begrip. Geweld is geen vereiste, al zal een aanslag in de praktijk meestal gewelddadig zijn.

• Het beschermde belang. Het leven of de vrijheid van de genoemde personen. Bij het leven gaat het om (pogingen tot) moord of doodslag. Bij de vrijheid valt te denken aan misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid, zoals ontvoering of gijzeling, mits de gedraging ook in gewone taal als een aanslag op iemands vrijheid kan gelden.
• De kring van personen. De echtgenoot van de Koning, de vermoedelijke opvolger en diens echtgenoot; artikel 90octies Sr stelt daarbij het geregistreerd partnerschap gelijk aan het huwelijk. Ook de man van een regerende Koningin is beschermd. Met de vermoedelijke opvolger is de persoon bedoeld die op dat moment als eerste aan de beurt zou zijn om het koningschap over te nemen.
• Opzet. De dader moet hebben geweten dat hij een van deze personen voor zich had, en zijn daad moet juist tegen die persoon als lid van deze kring gericht zijn geweest. Ook voorwaardelijk opzet is genoeg.

- Het begin van uitvoering. Er moet meer zijn dan een voornemen; de uitvoering moet zijn begonnen.

De verzwaring in het tweede lid

De zwaardere straf van het tweede lid geldt uitsluitend voor de aanslag op het leven; bij een aanslag op de vrijheid blijft het bij het eerste lid. Er zijn twee gronden: de aanslag heeft de dood tot gevolg, of zij is met voorbedachten rade ondernomen. Voorbedachte rade betekent dat de dader tijd heeft gehad om na te denken over zijn besluit en de gevolgen daarvan; hij heeft gehandeld na kalm beraad en niet in een opwelling. Voor het bewijs daarvan kijkt de rechter naar de tijd tussen besluit en uitvoering en naar wat de dader in die tussentijd deed. Bij meer daders werken beide gronden verschillend uit. Het dodelijke gevolg telt voor iedere deelnemer; voorbedachte rade wordt alleen toegerekend aan wie zelf met voorbedachten rade handelde.

De straf

Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of een geldboete van de vijfde categorie. In de verzwaarde gevallen van het tweede lid kan levenslange gevangenisstraf of tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren worden opgelegd, of een geldboete van de vijfde categorie. Bij een veroordeling kan de rechter op grond van artikel 114 Sr bovendien bepaalde in artikel 28 Sr genoemde rechten ontnemen.

Terrorisme en samenspanning

Wordt het feit van het eerste lid begaan met een terroristisch oogmerk als bedoeld in artikel 83a Sr, dan verhoogt artikel 114a Sr de strafbedreiging tot levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren. Artikel 114b Sr stelt daarnaast de samenspanning tot de misdrijven van dit artikel strafbaar wanneer die met een terroristisch oogmerk zou worden begaan, en verklaart de voorbereidingsvarianten van artikel 96 Sr daarop van overeenkomstige toepassing. Zo kan al worden ingegrepen voordat er iets is gebeurd.

Afbakening

Blijft het bij geweld tegen de persoon dat niet onder een zwaardere bepaling valt, dan gelden artikel 109 Sr voor de Koning en artikel 110 Sr voor onder anderen de echtgenoot van de Koning en de vermoedelijke opvolger. Richt het feit zich tegen de Koning zelf, dan is artikel 92 Sr van toepassing. Betreft het een buitenlands staatshoofd, dan gelden de artikelen 115 Sr en volgende. Voor bedreigingen en beledigende uitlatingen bestaan afzonderlijke, veel lichtere bepalingen; die vallen niet onder dit artikel, dat een begin van uitvoering vereist.