Artikel 106 Sr: Ontzetting van rechten bij misdrijven tegen de staat

Naast gevangenisstraf en geldboete kent het strafrecht bijkomende straffen. Een daarvan is de ontzetting van rechten: de rechter ontneemt de veroordeelde voor een bepaalde tijd een recht dat hij normaal heeft. Deze bepaling regelt wanneer dat mogelijk is bij de misdrijven uit de titel over de veiligheid van de staat, en welke rechten het per geval betreft. Zij schrijft niets voor: de rechter kán deze straf opleggen, hij hoeft dat niet.

Drie categorieën

Het artikel maakt onderscheid naar de ernst en de aard van het misdrijf, en verwijst daarvoor telkens naar de opsomming in artikel 28 Sr.

• Bij artikel 92 Sr. Na een veroordeling wegens de aanslag tegen het staatshoofd kunnen de rechten onder 1° tot en met 4° van artikel 28 Sr worden ontnomen.
• Bij de artikelen 93 tot en met 103 Sr. Daar gaat het om de rechten onder 1° tot en met 3°.

- Bij artikel 105 Sr. Daar komen naast die rechten ook een beroepsverbod en openbaarmaking van de uitspraak in beeld.

Welke rechten dat zijn

Artikel 28 Sr somt de rechten op waarvan iemand kan worden ontzet. De eerste vier zijn het bekleden van ambten of van bepaalde ambten, het dienen bij de gewapende macht, het kiesrecht in de zin van het verkiezen van leden van vertegenwoordigende organen en het zelf verkozen kunnen worden, en het optreden als raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Bij deze categorie misdrijven is die keuze goed te volgen: wie de staat aanvalt, kan het recht verliezen om binnen die staat een openbare functie te vervullen of aan het bestuur mee te doen.

Het bijzondere bij artikel 105 Sr

Bij bedrog rond leveringen aan de krijgsmacht kan de rechter de veroordeelde ook ontzetten uit het beroep waarin hij het misdrijf beging, en kan hij openbaarmaking van de uitspraak gelasten. Beide zijn gericht op de toekomst en op de omgeving van de dader: het beroepsverbod haalt hem weg uit de positie die het feit mogelijk maakte, en de openbaarmaking waarschuwt de markt waarin hij opereerde. Dat is een ander doel dan vergelding; het gaat om het voorkomen van herhaling.

Wat ontzetting wel en niet betekent

Ontzetting is een straf, geen automatisch gevolg van een veroordeling. De rechter moet haar uitdrukkelijk uitspreken en daarbij een duur bepalen; zij geldt dus niet levenslang, tenzij de wet dat elders anders regelt. Voor het kiesrecht stelt artikel 28 Sr bovendien een harde voorwaarde: dat recht kan alleen worden ontnomen bij een veroordeling tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Omdat het om een grondrecht gaat, gaan rechters er ook binnen die grens terughoudend mee om en motiveren zij zo'n beslissing. Een veroordeling heeft daarnaast gevolgen die niet in dit artikel staan, zoals de vermelding in de justitiële documentatie en de betekenis daarvan bij een aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag.

In de praktijk

Voor verdachten in deze categorie zaken is het belangrijk te weten dat de eis van het openbaar ministerie meer kan omvatten dan straf en boete. Wordt ontzetting gevorderd, dan is dat een zelfstandig onderdeel van de zaak waarop de verdediging apart moet ingaan: is de maatregel nodig, past zij bij het feit en hoe lang moet zij duren? Voor wie in een gereglementeerd beroep werkt, kan een beroepsverbod bovendien zwaarder wegen dan de vrijheidsstraf zelf. Bespreek dat onderdeel dus uitdrukkelijk met uw advocaat.