Artikel 92 Sr: Aanslag tegen de Koning

Deze bepaling beschermt de persoon die het staatshoofd is. Strafbaar is de aanslag die is ondernomen met het doel de Koning, de regerende Koningin of de Regent te doden, van zijn vrijheid te beroven of in een toestand te brengen waarin hij zijn taak niet meer kan uitoefenen. Het artikel opent de titel over misdrijven tegen de veiligheid van de staat, en de zwaarte ervan laat zien welk belang de wetgever hier beschermd acht: niet alleen een leven, maar ook de continuïteit van het staatsbestel.

De bestanddelen

Drie elementen bepalen samen of dit artikel van toepassing is.

• Aanslag. Dit is een technisch begrip. Artikel 79 Sr bepaalt dat er van een aanslag sprake is zodra het voornemen zich heeft geopenbaard door een begin van uitvoering in de zin van artikel 45 Sr. Het misdrijf is dus voltooid op het moment waarop bij een gewoon delict pas van een poging zou kunnen worden gesproken.
• Het beschermde slachtoffer. De omschrijving noemt de Koning, de regerende Koningin en de Regent. Andere leden van het koninklijk huis vallen onder afzonderlijke bepalingen.

- Het oogmerk. De dader moet erop uit zijn geweest het staatshoofd van het leven of de vrijheid te beroven, of hem tot regeren ongeschikt te maken.

Het oogmerk als kern

Oogmerk is de zwaarste vorm van opzet: het gaat om het doel dat de dader nastreefde. Wie het risico op de koop toe neemt dat schade ontstaat, handelt met voorwaardelijk opzet, en dat is hier niet genoeg. De officier van justitie moet dus bewijzen waar het handelen op gericht was. Dat maakt uitlatingen, voorbereidingen en de gekozen wijze van handelen vaak het zwaartepunt van het onderzoek, terwijl bij een gewoon geweldsdelict het gevolg centraal staat.

De straf

De wet bedreigt dit feit met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren, of met een geldboete van de vijfde categorie. De boetecategorieën zijn vaste bedragen die in artikel 23 Sr zijn opgenomen; de vijfde is een van de hoogste. Dat een geldboete naast levenslang wordt genoemd, oogt vreemd, maar het houdt de mogelijkheid open dat een rechter een lichte variant van het feit ook licht bestraft. Dat het begin van uitvoering al het voltooide misdrijf oplevert, betekent bovendien dat de strafvermindering die normaal voor een poging geldt hier niet aan de orde is.

Afbakening

Artikel 93 Sr en artikel 94 Sr beschermen niet de persoon maar de staatsinrichting: het voortbestaan en de zelfstandigheid van het Rijk en de grondwettige regeringsvorm. Voor de echtgenoot van de Koning en de vermoedelijke opvolger geldt artikel 108 Sr, en voor geweld tegen de persoon van de Koning dat niet onder een zwaardere bepaling valt geldt artikel 109 Sr. Voorbereidende gedragingen en het maken van afspraken worden bestreken door artikel 96 Sr, dat samenspanning en een reeks voorbereidingshandelingen strafbaar stelt. Bij een veroordeling kan de rechter op grond van artikel 106 Sr bepaalde rechten ontzeggen.

In de praktijk

Dit artikel wordt zelden toegepast. Wat wel voorkomt zijn dreigende uitlatingen over leden van het koninklijk huis, vaak online. Die worden in de regel beoordeeld langs de weg van gewone bepalingen, zoals bedreiging in artikel 285 Sr, en niet als aanslag; voor dit artikel is immers een begin van uitvoering met het genoemde oogmerk nodig. Wordt u gehoord over zo'n uitlating, dan geldt wat in elke strafzaak geldt: u hoeft niet te antwoorden en u hebt recht op bijstand van een advocaat voor en tijdens het verhoor.