Artikel 91 Sr: Algemene bepalingen bij andere strafwetten

Lang niet alle strafbare feiten staan in het Wetboek van Strafrecht. Rijden onder invloed, drugsdelicten, wapenbezit, milieuovertredingen en overtredingen van een gemeentelijke verordening zijn elders geregeld. Die wetten en verordeningen bevatten meestal alleen de verboden en de straf, en niet de leerstukken die elk strafrecht nodig heeft. Deze bepaling vult dat gat: de algemene titels van het Eerste Boek gelden ook daar, behalve waar de wet zelf iets anders zegt.

Wat er precies wordt doorgeschakeld

Het gaat om de titels I tot en met VIII A van het Eerste Boek. Dat is het algemene deel van het strafrecht, en het bevat onder meer:

• De strafuitsluitingsgronden. Overmacht uit artikel 40 Sr en noodweer uit artikel 41 Sr kunnen ook worden ingeroepen tegen een aanklacht op grond van een andere wet.
• Poging en deelneming. De regeling van de poging in artikel 45 Sr en die van medeplegen, uitlokking en medeplichtigheid in de artikelen 47 en 48 Sr werken door, met de grenzen die deze regelingen zelf kennen: poging tot en medeplichtigheid aan een overtreding zijn ook buiten dit wetboek niet strafbaar.
• Straffen en samenloop. De strafsoorten, de regels over voorwaardelijke veroordeling en de regels voor het geval iemand meerdere feiten tegelijk pleegt.
• Verjaring. De termijnen van artikel 70 Sr gelden ook voor feiten uit bijzondere wetten.

Zonder deze bepaling zou elke bijzondere wet die regels zelf moeten herhalen, met het risico dat ze onderling gaan verschillen. Nu geldt overal hetzelfde vertrekpunt.

Tenzij de wet anders bepaalt

De doorwerking is niet dwingend. De wetgever kan in een bijzondere wet van het algemene deel afwijken, bijvoorbeeld door een eigen strafmaximum, een eigen regeling voor daderschap van ondernemingen of een eigen verjaringsregime te geven. Zo'n afwijking moet uit die wet blijken. Die ruimte hebben alleen regering en Staten-Generaal samen, als formele wetgever. Ook zij maken er bij voorkeur spaarzaam gebruik van, zodat de algemene regels zo veel mogelijk overal gelijk blijven. Wie een strafbepaling buiten dit wetboek toepast, kijkt daarom altijd twee keer: eerst naar de bijzondere wet zelf, en daarna naar het algemene deel voor alles wat die wet niet regelt.

Ook verordeningen

De bepaling noemt uitdrukkelijk verordeningen. Daarmee vallen ook strafbepalingen uit gemeentelijke en andere plaatselijke regelingen onder het algemene deel. Dat is meer dan een technisch punt: het betekent dat iemand die wordt beboet wegens overtreding van een plaatselijke regel zich net zo goed kan beroepen op overmacht, en dat de gewone regels over daderschap en verjaring ook daar gelden. Andersom geldt dat niet: een gemeente, provincie of waterschap moet zich in haar verordeningen aan het algemene deel houden en kan er niets aan toevoegen of van afwijken. Een verordening kan ook alleen overtredingen strafbaar stellen, geen misdrijven. Een gemeente kan dus bijvoorbeeld niet in een plaatselijke regeling een eigen, langere verjaringstermijn opnemen of een straf invoeren die het wetboek niet kent; een bepaling die dat toch probeert, is niet verbindend.

In de praktijk

Voor wie een dagvaarding of strafbeschikking krijgt op grond van een andere wet dan dit wetboek, is dit een nuttige regel om te kennen. Het verweer dat u kunt voeren is niet beperkt tot de tekst van die wet: alle algemene verweren staan open, van het ontbreken van opzet of schuld tot een beroep op een rechtvaardigingsgrond. Ook de vraag of het feit al is verjaard, beantwoordt u met de regels uit dit wetboek. Twijfelt u welke regeling voorgaat, leg de zaak dan voor aan een advocaat; juist de uitzondering dat een bijzondere wet iets anders bepaalt, is voor niet-juristen lastig te herkennen.