Artikel 90bis Sr: Opkoper en opkopen

Het wetboek kent verplichtingen voor wie handelt in gebruikte goederen, omdat die handel gestolen spullen kan opnemen. Dit artikel bepaalt wie voor de toepassing van die bepalingen als opkoper geldt: degene die van opkopen een beroep of een gewoonte maakt. Het tweede lid vult aan dat ook alle andere handelingen waarmee kennelijk hetzelfde wordt beoogd als opkopen gelden, hoe zij ook worden genoemd.

Beroep of gewoonte

Wie eenmalig iets tweedehands koopt, is geen opkoper. De wet vraagt om een zekere regelmaat: het moet gaan om iemands beroep, of om een gewoonte, dus een terugkerende praktijk. Dat onderscheid is van belang, want aan de hoedanigheid van opkoper zijn verplichtingen verbonden die je niet aan een particulier kunt opleggen.

Alles wat er feitelijk op neerkomt

Het tweede lid is een ontduikingsbepaling. Door te bepalen dat alle handelingen die kennelijk hetzelfde beogen eronder vallen, is voorkomen dat iemand buiten de regeling valt door zijn praktijk anders te noemen of in een andere vorm te gieten. Of iets inkoop heet, inruil, bemiddeling of consignatie, is niet doorslaggevend; het gaat om wat er feitelijk gebeurt.

Waarom deze groep apart is geregeld

• Een schakel in de afzet. Gestolen goederen moeten worden verkocht; wie in gebruikte spullen handelt, komt daar vanzelf mee in aanraking.
• Herkomst zichtbaar maken. Verplichtingen rond het bijhouden van gegevens over aangekochte goederen maken het mogelijk spullen terug te leiden naar de herkomst.

- Bescherming van de eerlijke handelaar. Wie zich aan de regels houdt, kan aantonen dat hij zorgvuldig heeft gehandeld.

Verhouding tot heling

Deze bepalingen staan naast de helingsbepalingen. Bij heling gaat het erom dat iemand een goed verwerft of voorhanden heeft terwijl hij weet of moet vermoeden dat het uit misdrijf afkomstig is; daar is dus kennis of een ernstig vermoeden vereist. De verplichtingen voor opkopers gelden ongeacht of er in dat concrete geval iets mis is met de goederen. Zij zijn preventief van aard: zij maken het lastiger om gestolen spullen ongemerkt te verhandelen.

In de praktijk

Wie beroepsmatig gebruikte goederen inkoopt, doet er verstandig aan van elke aankoop vast te leggen wat is gekocht, van wie, wanneer en tegen welke prijs, en de identiteit van de verkoper te controleren. Dat is niet alleen een verplichting, het is ook de beste bescherming wanneer achteraf blijkt dat een voorwerp gestolen was. Wees alert bij ongebruikelijke omstandigheden, zoals een aanbod ver onder de waarde of een verkoper die zich niet wil legitimeren; wie in zulke gevallen toch koopt, komt al snel in het bereik van de helingsbepalingen. Bij twijfel is het beter de aankoop niet te doen en de politie te informeren.