Artikel 87a Sr: Bevriende staat

Een aantal strafbepalingen beschermt niet alleen Nederlandse belangen maar ook die van andere landen, bijvoorbeeld waar het gaat om geweld tegen buitenlandse staatshoofden of vertegenwoordigers. Die bepalingen gebruiken het begrip bevriende staat. Dit artikel maakt duidelijk wat dat betekent: elke buitenlandse mogendheid waarmee Nederland niet in een gewapend conflict is gewikkeld.

Een negatief geformuleerde maatstaf

De omschrijving zegt niet wat vriendschap is, maar wanneer zij ontbreekt. Dat maakt het begrip ruim: vrijwel elk land ter wereld valt eronder, ongeacht of Nederland goede betrekkingen met dat land onderhoudt, of er een bondgenootschap bestaat en of de regering daar op democratische wijze aan de macht is gekomen. Alleen een gewapend conflict haalt een staat uit deze categorie.

Waarom het zo ruim is opgezet

• Geen politiek oordeel. De strafrechter hoeft niet te beoordelen hoe hartelijk de betrekkingen met een land zijn.
• Vaststelbaar. Of er een gewapend conflict is, is in beginsel objectief te bepalen.

- Bescherming blijft in stand. Ook bij politieke spanningen behouden buitenlandse waardigheidsbekleders en vertegenwoordigers de bescherming die de wet hun geeft.

Het spiegelbeeld van artikel 87 Sr

Deze bepaling hoort bij artikel 87 Sr, dat het begrip vijand omschrijft en daaronder ook opstandelingen begrijpt. Samen verdelen zij het speelveld: een buitenlandse mogendheid is voor de toepassing van het wetboek ofwel een partij waarmee Nederland in een gewapend conflict is gewikkeld, ofwel een bevriende staat. Verschillende strafbepalingen knopen bij de ene of bij de andere hoedanigheid aan.

Waar het begrip terugkomt

Het speelt bij bepalingen die zien op geweld tegen of aanslagen op buitenlandse staatshoofden en regeringsleiders, op vertegenwoordigers van andere staten en op het schenden van hun eer of onschendbaarheid, en bij bepalingen over het aantasten van hun symbolen. Achter die bescherming zit een praktisch belang: internationale betrekkingen kunnen alleen bestaan als landen erop mogen vertrouwen dat hun vertegenwoordigers hier veilig zijn.

In de praktijk

Voor burgers komt dit begrip vooral in beeld bij demonstraties en bij uitingen die zich richten tegen een buitenlandse regering. Kritiek uiten op een land, ook in scherpe bewoordingen, is toegestaan en wordt beschermd door de vrijheid van meningsuiting en het recht om te betogen. Waar het strafrecht in beeld komt, gaat het om iets anders: geweld, bedreiging of het aantasten van de persoonlijke waardigheid van beschermde personen. Wie een demonstratie organiseert, doet er verstandig aan vooraf met de gemeente en de politie af te stemmen wat de kaders zijn.