Artikel 86 Sr: Nederlandse schepen

Voor de vraag of de Nederlandse strafwet geldt aan boord van een schip is beslissend of dat schip Nederlands is. Dit artikel geeft daarvoor één maatstaf: alleen vaartuigen die op grond van de voor Nederland geldende rechtsregels gerechtigd zijn de vlag van het Koninkrijk te voeren, zijn Nederlandse schepen.

Eén duidelijk criterium

Het gaat om het recht om de vlag te voeren, niet om de vlag die feitelijk in de mast hangt en ook niet om de nationaliteit van de eigenaar, de kapitein of de bemanning. Of dat recht bestaat, volgt uit de regels over registratie en vlagvoering. Daarmee is het antwoord op de vraag of een schip Nederlands is in beginsel eenduidig vast te stellen, wat op zee van groot belang is.

Waarom dit ertoe doet

• Rechtsmacht. Artikel 3 Sr verklaart de Nederlandse strafwet van toepassing op strafbare feiten die buiten Nederland aan boord van een Nederlands vaartuig of luchtvaartuig worden begaan.
• Geen rechteloos gebied. Op volle zee geldt geen nationaal grondgebied; de vlag bepaalt dan welk recht meevaart.

- Ook voor de bemanning. De bepalingen over schippers, opvarenden en schepelingen uit artikel 85 Sr krijgen langs deze weg hun bereik.

Het schip als drijvend stuk rechtsorde

De gedachte achter deze regeling is dat een schip niet buiten iedere rechtsorde mag vallen zodra het de haven verlaat. Door de strafwet te koppelen aan de vlag, blijft er altijd een staat die kan optreden tegen wat aan boord gebeurt: een diefstal in een hut, een mishandeling tijdens de vaart, een dodelijk ongeval in het ruim. Zonder zo'n koppeling zou vervolging afhangen van de vraag in welke haven het schip toevallig aanmeert.

Wat er niet onder valt

Een schip dat het recht mist om de vlag te voeren, is geen Nederlands schip in de zin van deze bepaling, ook niet als het in Nederland is gebouwd of hier zijn thuishaven heeft. Voor zulke gevallen moet langs een andere weg worden bekeken of de Nederlandse strafwet geldt, bijvoorbeeld omdat het feit op Nederlands grondgebied is gepleegd of omdat de verdachte Nederlander is. De bepaling zegt alleen iets over de nationaliteit van het schip.

In de praktijk

Gebeurt er iets aan boord tijdens een reis, dan is voor het vervolg vaak beslissend onder welke vlag het schip voer en waar het zich bevond. Leg daarom bij een incident direct de positie, het tijdstip en de betrokkenen vast en meld het bij de gezagvoerder, die verplicht is dat te administreren. Voor opvarenden van cruise- of vrachtschepen is het goed te weten dat aangifte doen ook na terugkeer in Nederland mogelijk is; neem daarbij alle vastgelegde gegevens mee. Bij twijfel over welk recht geldt, is advies van een advocaat met ervaring op dit terrein verstandig.