Artikel 85 Sr: Schipper, opvarenden en schepelingen

Het wetboek kent een reeks bepalingen over de scheepvaart, met eigen verplichtingen voor wie aan boord is en een bijzondere positie voor degene die het gezag voert. Dit artikel legt vast wie in die bepalingen wordt bedoeld met schipper, opvarenden en schepelingen, en het sluit schepen in aanbouw uit.

De drie categorieën

• De schipper. Elke gezagvoerder van een vaartuig, en ook degene die hem vervangt. Het gaat om de feitelijke gezagspositie, niet om de titel op papier.
• De opvarenden. Iedereen die zich aan boord bevindt, met uitzondering van de schipper. Passagiers vallen daar dus ook onder.

- De schepelingen. Wie als scheepsofficier of als scheepsgezel aan boord is; de bemanning dus, waarbij de schipper zelf apart staat.

Waarom het gezag apart wordt genoemd

Op een schip is de gezagvoerder degene die verantwoordelijk is voor de veiligheid van iedereen aan boord en die, ver van de wal, beslissingen moet nemen die niemand anders kan nemen. Daarbij past een eigen positie in het strafrecht: hij kan aansprakelijk zijn voor wat hij nalaat, en tegelijk beschermt de wet zijn gezag tegen wie zich daartegen keert. Doordat ook de plaatsvervanger als schipper geldt, ontstaat er geen gat wanneer het gezag tijdelijk wordt overgedragen.

Schepen in aanbouw

Het vierde lid sluit vaartuigen en schepen in aanbouw uit. Zolang een schip nog wordt gebouwd, is het geen vaartuig in de zin van deze bepalingen. Dat is logisch: er vaart niemand mee, er is geen gezagvoerder en er is geen bemanning. Wie op een werf iets vernielt of wegneemt, valt daarmee gewoon onder de algemene bepalingen over vernieling en diefstal.

Samenhang met de andere scheepvaartbegrippen

Deze omschrijving werkt samen met artikel 86 Sr, dat bepaalt welke schepen als Nederlands gelden. Dat laatste is vooral van belang voor de vraag of de Nederlandse strafwet van toepassing is op iets wat buiten Nederland gebeurt; artikel 3 Sr regelt dat voor gedragingen aan boord van een Nederlands vaartuig of luchtvaartuig. Wie een scheepvaartzaak beoordeelt, heeft dus meestal beide begrippen nodig: om welk schip gaat het, en wie was aan boord in welke hoedanigheid.

In de praktijk

Voor de beroepsvaart betekent dit dat de rol die iemand aan boord vervult bepalend kan zijn voor zijn positie in een strafzaak. Leg daarom vast wie op welk moment het gezag voerde en wie de wacht had; scheepsjournaal en bemanningslijst zijn daarvoor de aangewezen stukken. Voor de recreatievaart geldt dat degene die feitelijk het roer in handen heeft en de beslissingen neemt al snel als schipper wordt aangemerkt, ook zonder formele aanstelling. Gebeurt er een ongeval, zorg dan dat de feiten en de tijdstippen zo snel mogelijk worden vastgelegd en laat u bij een verdenking bijstaan door een advocaat.