Artikel 84bis Sr: Het begrip koopman

In enkele oudere onderdelen van het wetboek komt het woord koopman voor, vooral bij de bepalingen over faillissement en over de administratie van een onderneming. Dit artikel maakt duidelijk wie daarmee wordt bedoeld: ieder die een bedrijf uitoefent. Meer eisen stelt de wet niet.

Een ruime en eenvoudige maatstaf

Het gaat er alleen om of iemand een bedrijf uitoefent. Wat een bedrijf is, legt de wet niet vast. Het komt erop aan of iemand activiteiten verricht om daaraan te verdienen, en dat niet eenmalig doet maar geregeld en zichtbaar voor anderen. De rechtsvorm doet er niet toe, de omvang evenmin, en of iemand ergens staat ingeschreven is op zichzelf niet doorslaggevend. Een zelfstandige zonder personeel valt er net zo goed onder als de bestuurder van een grote onderneming. Wie handel drijft of diensten aanbiedt als beroep of bedrijf, is koopman in de zin van deze bepaling.

Waarom het woord er nog staat

De term stamt uit de tijd waarin het handelsrecht een eigen stand van kooplieden kende met eigen verplichtingen. Dat onderscheid is in het burgerlijk recht verdwenen, maar in het strafrecht bleef het woord in een aantal bepalingen staan. In plaats van al die bepalingen te herschrijven heeft de wetgever hier één omschrijving gegeven, zodat het begrip niet meer historisch hoeft te worden uitgelegd.

Waar het uitmaakt

• Bijzondere verplichtingen. Wie een bedrijf uitoefent, heeft plichten rond boekhouding en administratie die een particulier niet heeft.
• Delicten rond faillissement. Een aantal strafbepalingen richt zich juist tot degene die een onderneming drijft en daarmee met andermans geld en vertrouwen omgaat.

- Geen extra bescherming. Het begrip verruimt de kring van mogelijke daders bij die bepalingen; het geeft de koopman geen bijzondere positie.

Wat het niet betekent

Iemand is niet strafbaar omdat hij koopman is. De bepaling wijst alleen aan wie tot de kring behoort waarop bepaalde delictsomschrijvingen zien. Alle andere bestanddelen van zo'n bepaling moeten gewoon worden bewezen, inclusief het vereiste opzet. Slecht ondernemerschap, een mislukte onderneming of een faillissement zijn op zichzelf dus geen strafbaar feit.

In de praktijk

Voor ondernemers is de praktische boodschap dat de administratie ertoe doet, ook bij een kleine onderneming. Bewaar bescheiden zorgvuldig en zorg dat de boekhouding op orde is en blijft, zeker wanneer het financieel moeilijk wordt; juist dan wordt achteraf gekeken naar wat er is vastgelegd. Komt een onderneming in zwaar weer, schakel dan tijdig een deskundige in en laat betalingen aan uzelf of aan bekenden niet zonder overleg plaatsvinden. Wordt u als bestuurder gehoord over de gang van zaken rond een faillissement, laat u dan bijstaan door een advocaat voordat u verklaringen aflegt over de administratie.