Artikel 82a Sr: Het doden van een levensvatbare vrucht

De levensdelicten spreken over het doden van een ander, of van een kind rond de geboorte. Dit artikel rekent daar ook het doden van een ongeboren vrucht toe, mits redelijkerwijs te verwachten valt dat zij buiten het lichaam van de moeder in leven zou kunnen blijven. Daarmee wordt de bescherming van het strafrecht uitgebreid naar het ongeboren leven vanaf het moment dat het levensvatbaar is.

De maatstaf: redelijkerwijs te verwachten levensvatbaarheid

Het criterium is niet of de vrucht in dit geval daadwerkelijk buiten het lichaam in leven zou zijn gebleven, maar of dat redelijkerwijs mocht worden verwacht. Dat is een oordeel dat op medische inzichten berust en dat afhangt van de ontwikkeling van de zwangerschap. Door deze formulering hoeft niet achteraf te worden bewezen wat er zou zijn gebeurd, maar wordt gekeken naar wat op dat moment een reële verwachting was.

Waarom deze bepaling nodig is

Zonder deze gelijkstelling zou het doden van een levensvatbare vrucht buiten de levensdelicten vallen, omdat die spreken over een ander, wat gewoonlijk een geboren mens aanduidt. De wetgever heeft die leemte willen sluiten. Het gaat daarbij om een uitbreiding van het begrip, niet om een zelfstandige strafbaarstelling: welke straf mogelijk is, volgt uit het delict dat is tenlastegelegd.

Verhouding tot de regels over zwangerschapsafbreking

Deze bepaling raakt niet aan de wettelijke regeling van de zwangerschapsafbreking. Artikel 296 Sr stelt het afbreken van een zwangerschap strafbaar, maar kent uitzonderingen voor behandelingen die worden verricht door een arts in een ziekenhuis of kliniek waaraan daarvoor vergunning is verleend. Wie zich binnen dat kader begeeft, valt buiten de strafbaarheid. Dit artikel ziet op iets anders: het opzettelijk doden van een levensvatbare vrucht buiten dat kader om.

Wat het begrip verder raakt

• Geweld tegen een zwangere vrouw. Loopt de zwangerschap daardoor af, dan kan dat langs deze weg als levensberoving worden beoordeeld.
• De samenhang met artikel 82 Sr. Daar geldt de afdrijving of dood van de vrucht al als zwaar lichamelijk letsel van de vrouw; het gaat dan om het letsel van haar, hier om het leven van de vrucht.

- Twee slachtoffers. Beide invalshoeken kunnen naast elkaar aan de orde zijn in dezelfde zaak.

In de praktijk

Zaken waarin deze bepaling een rol speelt zijn zeldzaam en ingrijpend, en zij worden zwaar beladen door het verdriet van de betrokkenen. Medische informatie is er doorslaggevend: de duur van de zwangerschap, de bevindingen van behandelaars en de vraag wat er over de levensvatbaarheid te zeggen viel. Voor een zwangere vrouw die slachtoffer is geworden van geweld, is het van belang zich snel te laten onderzoeken en zich te laten bijstaan, zowel medisch als bij de aangifte. Slachtofferhulp en de eigen huisarts zijn daarbij de eerste aanspreekpunten; voor de strafzaak zelf is bijstand van een advocaat verstandig.