Artikel 65 Sr: De klacht namens een ander

Bij een klachtdelict is de klacht van het slachtoffer nodig om te kunnen vervolgen. Niet iedereen kan die zelf indienen: iemand kan te jong zijn, onder curatele staan of door zijn toestand niet kunnen overzien wat in zijn belang is. Ook kan het slachtoffer zijn overleden. Dit artikel wijst voor die gevallen aan wie in zijn plaats mag klagen.

Als het slachtoffer het zelf niet kan

Het eerste lid noemt drie situaties: het slachtoffer is nog geen zestien jaar, hij is om een andere reden dan verkwisting onder curatele gesteld, of hij lijdt aan een psychische stoornis, een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke handicap waardoor hij niet kan beoordelen of een klacht in zijn belang is. In die gevallen dient zijn wettelijke vertegenwoordiger in burgerlijke zaken de klacht in. Meestal is dat een ouder met gezag, een voogd of een curator. Voor de vraag of een van die situaties zich voordoet, kijk je naar de dag waarop de klacht wordt gedaan; hoe oud het slachtoffer was of hoe het met hem ging toen het feit werd gepleegd, maakt niet uit. De lat om aan te nemen dat iemand de afweging niet zelf kan maken, ligt bovendien hoog: kan het slachtoffer zelf overzien wat een klacht voor hem betekent, dan is het ook aan hem om die te doen. Heeft de vertegenwoordiger geklaagd namens een minderjarige van twaalf jaar of ouder of namens iemand onder curatele, dan stelt het openbaar ministerie de vertegenwoordigde in de regel eerst in de gelegenheid zijn mening over vervolging te geven (artikel 165a Sv).

Na het overlijden van het slachtoffer

Is het slachtoffer overleden, dan kunnen zijn ouders, zijn kinderen en zijn echtgenoot die hem overleeft de klacht indienen. Daar geldt één belangrijke rem op: blijkt dat de overledene zelf geen vervolging wilde, dan vervalt die bevoegdheid. Zo blijft de wens van het slachtoffer leidend, ook nadat hij is overleden.

Als de klacht juist tegen de vertegenwoordiger gaat

Het derde lid vangt een lastige situatie op. Moet er worden geklaagd over de wettelijke vertegenwoordiger zelf, dan kan die uiteraard niet namens het slachtoffer optreden; niemand hoeft een klacht tegen zichzelf te doen. De Hoge Raad trekt die gedachte door naar het geval waarin de vertegenwoordiger gegronde vrees heeft dat hij, door te klagen, zelf vervolging riskeert voor een soortgelijk of samenhangend misdrijf. De wet wijst dan andere personen aan: de echtgenoot, een bloedverwant in de rechte lijn zoals een ouder, grootouder of kind, en als die er allemaal niet zijn een broer of zus. Zo blijft er ook binnen een gezin een weg naar vervolging open.

• Een gesloten kring. De wet noemt telkens uitdrukkelijk wie mag klagen; anderen kunnen dat niet.
• De volgorde telt. Broer of zus komen pas in beeld als de eerder genoemde familieleden ontbreken.

- Ook plaatsvervangers kunnen vertegenwoordigd worden. Is de vervangende klachtgerechtigde zelf minderjarig of niet in staat de afweging te maken, dan kan zijn wettelijke vertegenwoordiger de klacht indienen.

In de praktijk

Voor ouders en voogden is van belang dat de klacht op tijd binnen is: de termijn van artikel 66 Sr loopt vanaf het moment waarop de klachtgerechtigde van het feit wist, en gaat door zonder verlenging. Wordt de klacht ingediend door iemand die daartoe niet bevoegd was, dan kan dat de vervolging in gevaar brengen; het is dus zaak vooraf vast te stellen wie in dit geval de klachtgerechtigde is. Voor de verdediging is dit een van de eerste dingen om te controleren, omdat het ontbreken van een geldige klacht bij een klachtdelict tot niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie kan leiden.