Artikel 63 Sr: Straf bij een later berecht ouder feit

Het komt regelmatig voor dat iemand wordt veroordeeld en dat daarna nog een oudere zaak aan het licht komt, over een feit dat hij al vóór die veroordeling had gepleegd. Dit artikel zorgt ervoor dat hij daardoor niet slechter af is. De rechter past dan de samenloopregels toe alsof beide zaken op dezelfde zitting waren behandeld.

Waarom deze regel bestaat

Of feiten gelijktijdig worden berecht, hangt vaak van toeval af: van de volgorde waarin het onderzoek loopt, van de agenda van de rechtbank, van de vraag wanneer iets wordt ontdekt. Zonder deze bepaling zou iemand door dat toeval opgeteld een veel hogere straf kunnen krijgen dan wanneer alles in één zaak was afgedaan. Het artikel neemt dat verschil weg en houdt de strafruimte in de tweede zaak binnen wat er in totaal mogelijk was geweest. Iets heel anders is de situatie waarin iemand na zijn veroordeling opnieuw een strafbaar feit pleegt. Dan gaat het om een nieuw feit, speelt dit artikel geen rol en zijn juist de regels over recidive van belang.

Hoe de rechter rekent

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad maakt de rechter eerst een som. Hij bepaalt welk strafmaximum zou hebben gegolden als alle feiten in één zaak waren berecht, en haalt daar de straf vanaf die eerder al is opgelegd. Wat overblijft, is de ruimte die hij in de tweede zaak nog heeft. Daarnaast blijft het maximum gelden dat de wet stelt op het feit dat nu voorligt; een zwaardere straf dan daarop staat, kan hij nooit opleggen. Zijn er meerdere eerdere veroordelingen, dan telt volgens het tweede lid alleen die met de hoogste straf mee. Ook een eerdere veroordeling voor een overtreding moet worden meegenomen; een straf die een buitenlandse rechter heeft opgelegd, telt voor dit artikel niet. Binnen die ruimte moet de rechter bij het bepalen van de straf in gedachten nemen welke straf hij zou hebben gekozen als beide zaken samen voor hem hadden gelegen. Een verplichte korting volgt daar niet uit: de uitkomst kan gelijk zijn aan wat zonder dit artikel zou zijn opgelegd. Is de ruimte al helemaal benut, dan kan het oordeel zijn dat er geen straf meer bij komt.

De uitzondering voor zware misdrijven

Het derde lid maakt een uitzondering mogelijk bij misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving twaalf jaar gevangenisstraf of meer staat. De rechter kan daarbij gemotiveerd een aanvullende gevangenisstraf opleggen van ten hoogste een derde van het maximum dat op dat feit staat. Dat kan alleen als er bij de eerdere behandeling een gegeven onbekend was bij de officier van justitie of de rechter, terwijl dat gegeven het ernstige vermoeden had doen ontstaan dat de zaak dan tot een vrijheidsstraf zou hebben geleid.

• Beperkt tot zware feiten. De drempel van twaalf jaar of meer sluit lichtere misdrijven uit.
• Een nieuw gegeven. Het moet gaan om informatie die eerder niet bekend was bij justitie, niet om een andere waardering van wat al bekend was.

- Met motivering. De rechter moet uitleggen waarom hij van deze bevoegdheid gebruikmaakt.

In de praktijk

De rechter moet uit zichzelf onderzoeken of dit artikel speelt, en als hij het toepast, vermeldt hij dat in zijn vonnis. Toch loont het voor de verdediging om dit steeds na te lopen: staat er een eerdere onherroepelijke veroordeling op de justitiële documentatie van na het feit waarvoor nu wordt vervolgd, dan moet de rechter er rekening mee houden. Het uittreksel uit de justitiële documentatie en de data van de feiten zijn daarbij de stukken die tellen. Weet de verdediging van een eerdere uitspraak die daar nog niet in is verwerkt, dan kan zij die zelf aan de rechter voorleggen. Voor slachtoffers verandert het artikel niets aan de vaststelling van het feit zelf en niets aan de mogelijkheid om schadevergoeding te vorderen; het raakt alleen de hoogte van de straf.