Artikel 61 Sr: De onderlinge zwaarte van hoofdstraffen

De samenloopbepalingen verwijzen steeds naar de zwaarste straf of het hoogste maximum. Dit artikel legt uit hoe je dat vaststelt. Het geeft daarvoor vier regels, die samen bepalen welke hoofdstraf zwaarder is dan de andere en hoe hun duur wordt vergeleken.

Straffen van verschillende soort

Bij hoofdstraffen van verschillende soort is de volgorde waarin artikel 9 Sr ze opsomt beslissend. Wat daar eerder staat, geldt als de zwaardere straf. De rechter hoeft dus niet zelf te wegen of een geldboete in een concreet geval zwaarder aankomt dan een taakstraf; de wet heeft de rangorde vastgelegd.

Als de rechter mag kiezen

Bij sommige delicten laat de wet de rechter de keuze tussen twee hoofdstraffen. Voor de vergelijking telt dan alleen de zwaarste van die twee. Zo wordt voorkomen dat een strafbepaling als licht wordt aangemerkt omdat er ook een lichte straf in staat, terwijl de wet er wel degelijk een zwaardere straf op heeft gezet.

Straffen van dezelfde soort

• De zwaarte. Bij gelijksoortige hoofdstraffen bepaalt het wettelijke maximum welke bepaling zwaarder is.
• De duur. Ook de onderlinge duur wordt afgemeten aan het maximum, of de straffen nu van dezelfde of van verschillende soort zijn.

- Niet de opgelegde straf. Het gaat steeds om wat de wet toestaat, niet om wat de rechter in de concrete zaak van plan is op te leggen.

Waarvoor dit nodig is

De maatstaf is dienstbaar aan de artikelen eromheen. Artikel 55 Sr en artikel 56 Sr schrijven voor dat bij verschil de bepaling met de zwaarste hoofdstraf wordt toegepast. Artikel 57 Sr en artikel 58 Sr knopen hun grenzen aan het hoogste maximum en aan de langstdurende vrijheidsstraf. Zonder een vaste meetlat zouden die regels tot discussie leiden; dit artikel levert die meetlat.

Een voorbeeld: één gedraging valt onder twee strafbepalingen, waarvan de ene een vrijheidsstraf kent en de andere alleen een geldboete. Volgens de rangorde is de bepaling met de vrijheidsstraf de zwaarste, dus die wordt toegepast. Kennen beide bepalingen een vrijheidsstraf, dan geeft het hoogste wettelijke maximum de doorslag.

In de praktijk

Voor de lezer die zelf wil nagaan hoe zwaar een verwijt is, is dit artikel een nuttige sleutel: kijk niet naar de straf die anderen in vergelijkbare zaken kregen, maar eerst naar de soort straf en het maximum dat de wet noemt. In de rechtszaal wordt hier zelden lang over gesproken, omdat de uitkomst meestal voor de hand ligt. Het artikel doet vooral zijn werk op de achtergrond, bij het bepalen van de strafruimte in een zaak met meerdere feiten.