- Valt een feit in meer dan één strafbepaling, dan wordt slechts één van die bepalingen toegepast, bij verschil die waarbij de zwaarste hoofdstraf is gesteld.
- Indien voor een feit dat in een algemene strafbepaling valt een bijzondere strafbepaling bestaat, komt deze alleen in aanmerking.
Artikel 55 Sr: Eendaadse samenloop en de bijzondere strafbepaling
Eendaadse samenloop en de bijzondere strafbepaling
Wettekst
Toelichting
Soms levert één gedraging tegelijk verschillende strafbare feiten op. Dit artikel voorkomt dat iemand voor datzelfde feit meermalen wordt gestraft. Valt een feit onder meer dan één strafbepaling, dan wordt er maar één toegepast: bij verschil die met de zwaarste hoofdstraf; zijn de straffen even zwaar, dan mag de rechter kiezen. Daarnaast bepaalt het tweede lid dat een bijzondere strafbepaling voorgaat op een algemene.
Eén feit, meerdere bepalingen
De eerste vraag is of het werkelijk om één feit gaat. Daarvoor wordt gekeken of de gedragingen in tijd en plaats samenvallen en of de strekking van de overtreden bepalingen in dezelfde richting wijst. Is dat zo, dan is er eendaadse samenloop en telt alleen de zwaarste bepaling voor het strafmaximum. Zijn het in wezen losse gebeurtenissen, of worden door één gedraging heel verschillende belangen geschonden, dan is er meerdaadse samenloop en gelden de regels van artikel 57 Sr, artikel 58 Sr en, bij overtredingen, artikel 62 Sr.
De bijzondere bepaling gaat voor
Het tweede lid ziet op de situatie waarin de wetgever voor een bepaald geval een aparte regeling heeft gemaakt naast een algemene bepaling. Meestal bevat de bijzondere bepaling alle bestanddelen van de algemene, aangevuld met een of meer extra elementen. Zo verhoudt diefstal onder verzwarende omstandigheden (artikel 311 Sr) zich tot gewone diefstal (artikel 310 Sr). In uitzonderlijke gevallen leidt de rechter zo'n verhouding af uit wat de wetgever voor ogen had, ook als de bestanddelen niet volledig overlappen. De bijzondere bepaling is dan de enige die in aanmerking komt, ook als de algemene bepaling een zwaardere straf kent. Zo blijft de keuze van de wetgever overeind: heeft hij een specifieke situatie apart willen regelen, dan mag die keuze niet worden omzeild door terug te vallen op de ruimere bepaling. Is de bijzondere bepaling juist zwaarder, dan mag de officier van justitie er wel voor kiezen alleen de lichtere algemene bepaling ten laste te leggen; de rechter is dan aan die keuze gebonden.
Waarom dit ertoe doet
- Voor het strafmaximum. De verdachte loopt niet het opgetelde maximum van alle bepalingen op, maar dat van de zwaarste.
- Voor de kwalificatie. De rechter mag het feit op één van de overtreden bepalingen kwalificeren, maar ook op alle bepalingen tegelijk met de vermelding dat sprake is van eendaadse samenloop; in beide gevallen wordt maar één strafbepaling toegepast.
- Voor de rechtsbescherming. Het beginsel dat iemand niet twee keer voor hetzelfde wordt gestraft, krijgt hier vorm binnen één zaak; artikel 68 Sr doet dat tussen verschillende zaken.
Een voorbeeld: één handeling valt op hetzelfde moment en op dezelfde plaats onder twee verboden die in wezen hetzelfde belang beschermen. Dan is er eendaadse samenloop en telt alleen het zwaarste verbod voor het maximum. Raakt één handeling daarentegen belangen van heel verschillende aard, dan kan de rechter toch meerdaadse samenloop aannemen.
In de praktijk
De officier van justitie legt vaak meerdere feiten tegelijk ten laste, soms subsidiair, soms naast elkaar. De rechter beoordeelt daarna welke bepalingen overblijven en hoe zij zich tot elkaar verhouden. Voor de verdediging is samenloop een reëel aanknopingspunt: slaagt het betoog dat het om één feit gaat, dan krimpt de strafruimte. Voor de veroordeelde maakt het ook verschil voor hoe het feit in de justitiële documentatie terechtkomt. De regels over samenloop staan bij elkaar in de artikelen 55 tot en met 63 Sr en worden in samenhang toegepast.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer vormen opeenvolgende gedragingen één voortgezette handeling?
De Hoge Raad zet uiteen wanneer er sprake is van één feit dat in meer dan één strafbepaling valt. Beslissend is of de bewezenverklaarde gedragingen zozeer een samenhangend, zich min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend geheel vormen dat de verdachte daarvan in wezen één verwijt wordt gemaakt. Dat de betrokken strafbepalingen een enigszins verschillend belang beschermen, staat daaraan niet in de weg. De rechter die over de feiten gaat heeft daarmee meer ruimte om eendaadse samenloop aan te nemen dan uit oudere rechtspraak leek te volgen.
-
Kan verschil in strekking één feit nog uitsluiten?
De Hoge Raad bespreekt ten overvloede de klacht dat twee Opiumwetdelicten samen één feit opleveren. Het oordeel van het hof dat het om meerdaadse samenloop gaat en niet om eendaadse samenloop, berust volgens de Hoge Raad niet op een onjuiste rechtsopvatting, gelet op de mate waarin de strekking van de twee verbodsbepalingen uiteenloopt. Een sterk verschil in strekking kan dus nog steeds in de weg staan aan het aannemen van één feit. Het beroep wordt verworpen.
-
Kunnen schuldwitwassen en schuldheling samenlopen?
Volgens de Hoge Raad is niet uitgesloten dat heling en witwassen van hetzelfde voorwerp een voortgezette handeling vormen, als aan de gedragingen van de verdachte met betrekking tot dat voorwerp één ongeoorloofd wilsbesluit ten grondslag ligt. Of dat zo is, hangt af van de omstandigheden van het geval. In deze zaak kwam het niet tot vernietiging en werd het beroep verworpen.
-
Wanneer is een bepaling een bijzondere strafbepaling?
De Hoge Raad beslist dat het hof ten onrechte heeft aangenomen dat het ene lid van een verbodsbepaling in het Vuurwerkbesluit zich tot een ander lid verhoudt als een bijzondere tot een algemene strafbepaling. Dat lid bevat namelijk niet alle bestanddelen van de bepaling waarvan het de bijzondere vorm zou zijn. Ook de toelichting bij het besluit bood geen dwingend aanknopingspunt voor die uitleg. De uitspraak van het hof wordt vernietigd en de zaak wordt teruggewezen.
-
Volstaat de wetsgeschiedenis voor een bijzondere strafbepaling?
Op prejudiciële vragen van de rechtbank antwoordt de Hoge Raad dat artikel 197b zich niet tot artikel 197a lid 2 verhoudt als een bijzondere tot een algemene strafbepaling. De ene bepaling bevat niet alle bestanddelen van de andere, en de wetsgeschiedenis bevat geen dwingende aanknopingspunten voor een andere uitleg. Een losse opmerking in de toelichting dat het om een geprivilegieerd delict gaat, is daarvoor niet genoeg, mede omdat die opmerking in een ander verband is gemaakt.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.