Artikel 44a Sr: Strafvermindering na een afspraak met een getuige

Soms komt een strafzaak alleen rond met de verklaring van iemand die zelf bij het misdrijf betrokken was. De officier van justitie kan met zo iemand afspreken dat hij als getuige verklaart en dat daar strafvermindering in zijn eigen zaak tegenover staat. Dit artikel bepaalt wat de rechter met zo'n afspraak mag doen en hoe ver de korting mag gaan.

Hoe de afspraak tot stand komt

De afspraak zelf is geregeld in de artikelen 226g en 226h Sv, die ook de procedure voorschrijven. De rechter-commissaris toetst de afspraak vooraf. Pas als er zo'n getoetste afspraak ligt en de officier van justitie het op de zitting vordert, kan de zittingsrechter de straf verminderen. Hij is daartoe niet verplicht: de wet spreekt van een bevoegdheid, en de rechter blijft zelf verantwoordelijk voor de straf die hij passend vindt.

Waar de rechter naar kijkt

Bij de vermindering telt mee welk gewicht de getuigenverklaring heeft voor het opsporen of vervolgen van misdrijven. Een verklaring die een onderzoek daadwerkelijk verder brengt, weegt zwaarder dan een verklaring die weinig toevoegt. De wet vraagt dus om een inhoudelijke beoordeling van de bijdrage, niet om een automatische korting omdat er nu eenmaal een afspraak ligt.

De drie vormen van vermindering

• Korting op de straf zelf. Bij een onvoorwaardelijke tijdelijke vrijheidsstraf, een taakstraf of een geldboete mag de rechter tot ten hoogste de helft eraf halen.
• Omzetting naar voorwaardelijk. Van het onvoorwaardelijke deel van een vrijheidsstraf, taakstraf of geldboete mag ten hoogste de helft in een voorwaardelijk deel worden omgezet.
• Vervanging door een andere straf. Ten hoogste een derde van een vrijheidsstraf mag worden vervangen door een taakstraf of door een onvoorwaardelijke geldboete.

Bij de tweede vorm geldt nog iets bijzonders. Artikel 14a Sr stelt normaal grenzen aan de vraag wanneer en voor welk deel een straf voorwaardelijk mag worden opgelegd; het eerste en tweede lid daarvan blijven hier buiten toepassing. De rechter kan dus een voorwaardelijk deel maken waar dat anders niet had gekund. Levenslange gevangenisstraf valt buiten deze regeling: de wet spreekt over een tijdelijke vrijheidsstraf.

Verhouding tot de andere bepalingen over de strafmaat

De artikelen ervoor werken de andere kant op: artikel 44 Sr en artikel 44bis Sr verhogen het maximum bij misbruik van een ambt of bij een discriminatoire achtergrond. Dit artikel is de tegenhanger daarvan en staat in de titel over gronden voor vermindering van straf. Het is geen strafuitsluitingsgrond: de verdachte blijft schuldig en wordt veroordeeld, alleen valt de straf lager uit.

In de praktijk

Voor de verdachte die overweegt te verklaren is dit een ingrijpende keuze. Er staat een begrensde korting tegenover, maar ook een verklaring die later op zitting onder vuur komt te liggen en die gevolgen kan hebben voor zijn veiligheid en die van zijn omgeving. Zo'n traject wordt altijd met een advocaat doorlopen; de afspraak wordt op schrift gesteld en getoetst voordat er iets mee gebeurt. Voor medeverdachten is van belang dat de verdediging de betrouwbaarheid van zo'n verklaring en de inhoud van de afspraak mag onderzoeken en ter discussie mag stellen.