Artikel 36 Sr: Openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak

Bij sommige delicten kan de rechter bepalen dat zijn uitspraak wordt gepubliceerd. Die openbaarmaking is een bijkomende straf: het feit en de veroordeling worden bekendgemaakt aan een breder publiek. Dit artikel regelt niet wanneer dat mag, maar hoe het gebeurt. Gelast de rechter openbaarmaking, dan bepaalt hij in dezelfde uitspraak op welke manier dat moet en wat het naar schatting kost.

Wanneer openbaarmaking mogelijk is

De bevoegdheid bestaat alleen als de wet haar bij het betreffende delict geeft. Dit artikel zegt uitdrukkelijk dat het gaat om de gevallen waarin de rechter krachtens de wet openbaarmaking gelast. De rechter kan deze straf dus niet uit zichzelf bedenken bij een willekeurig feit. In de praktijk komt zij vooral voor bij delicten waarbij het publiek of een branche belang heeft bij waarschuwing, bijvoorbeeld bij bedrog in het handelsverkeer.

Wat de rechter moet regelen

• De wijze van uitvoering. Waar en hoe de uitspraak wordt bekendgemaakt, en of dat de hele uitspraak betreft of een samenvatting daarvan.
• De kosten. Het tweede lid verplicht de rechter die op een bepaald bedrag te schatten en dat bedrag in de uitspraak te zetten.

- De begrenzing. Omdat beide punten in de uitspraak staan, ligt vast hoe ver de straf reikt. Er kan achteraf geen ruimere publicatie of hogere rekening volgen dan de rechter heeft bepaald.

Waarom deze straf bestaat

Openbaarmaking heeft twee functies. Zij waarschuwt: wie zaken doet met de veroordeelde, weet waar hij aan toe is. En zij treft de veroordeelde in zijn reputatie, wat bij ondernemingen soms zwaarder weegt dan een boete. Juist daarom is de straf ingrijpend en met waarborgen omgeven; zij is niet bedoeld als extra vernedering, maar als gerichte informatie aan het publiek.

Ook zonder deze straf zijn strafzaken in Nederland openbaar. Zittingen zijn in beginsel voor iedereen toegankelijk en uitspraken worden in het openbaar gedaan. Het bijzondere van deze bijkomende straf is dat de uitspraak actief onder de aandacht van een publiek wordt gebracht: de bekendmaking gebeurt door of namens het openbaar ministerie, en de kosten die de rechter heeft geschat komen voor rekening van de veroordeelde.

Een voorbeeld

Een onderneming wordt veroordeeld voor misleiding van klanten. De rechter kan bepalen dat de uitspraak wordt gepubliceerd op een manier die de betrokken klantenkring bereikt, en schat de kosten daarvan op een bedrag dat in de uitspraak wordt genoemd. De onderneming draagt die kosten naast de overige opgelegde straffen.

In de praktijk

Voor een verdachte onderneming is dit een punt om apart verweer op te voeren: de manier van publiceren bepaalt hoe groot het bereik en dus de schade is. Voor wie een uitspraak leest, is het nuttig te weten dat de kosten van publicatie in het vonnis zijn geschat en daarmee vaststaan. Dit artikel sluit de reeks over de straffen af; direct daarna begint in de wet de regeling van de maatregelen, te beginnen met de onttrekking aan het verkeer in artikel 36b Sr.