Artikel 29 Sr: Ontzetting uit het ambt bij ambtsmisdrijven

Wie een publieke functie misbruikt, kan die functie verliezen. Dit artikel geeft de rechter een algemene grondslag om iemand te ontzetten uit het recht ambten te bekleden en uit het recht bij de gewapende macht te dienen. Die mogelijkheid bestaat naast de gevallen waarin het Tweede Boek van dit wetboek de ontzetting bij een concreet delict al noemt.

Wanneer het kan

Het artikel noemt drie situaties, die elk met het ambt te maken hebben.

• Een ambtsmisdrijf. Dat is een delict dat alleen door een ambtenaar in zijn functie kan worden gepleegd, zoals omkoping of verduistering in het ambt.
• Schending van een bijzondere ambtsplicht. Het misdrijf hoeft dan zelf geen ambtsmisdrijf te zijn, maar de dader heeft er wel een plicht mee geschonden die juist uit zijn functie voortvloeit.

- Gebruik van het ambt als middel. De dader maakte gebruik van de macht, de gelegenheid of het middel dat zijn ambt hem bood. Denk aan iemand die dankzij zijn functie toegang had tot gegevens, ruimtes of geld.

Waarom deze grond bestaat

Bij deze misdrijven is het ambt niet toevallig aanwezig, maar hoort het bij het verwijt. Het vertrouwen dat aan een publieke functie is verbonden, is nu juist misbruikt. De ontzetting neemt daarom niet zomaar iets extra's af als straf, maar haalt de positie weg die het feit mogelijk maakte. Zij beschermt bovendien het vertrouwen van burgers in de overheid.

De ontzetting is een mogelijkheid, geen automatisme. De rechter beslist of hij haar uitspreekt en weegt daarbij mee hoe ernstig het misbruik was, hoe lang de veroordeelde de functie al vervulde en of terugkeer verantwoord is. De ontzetting hoeft ook niet beperkt te blijven tot het ambt waarin het misdrijf is begaan: de rechter kan ontzetten uit bepaalde ambten of uit alle ambten. In de gevallen die de wet in het Tweede Boek apart noemt, gelden de daar gegeven voorwaarden.

Verhouding tot de aangrenzende artikelen

Welke rechten kunnen worden ontnomen, staat in artikel 28 Sr; dit artikel bepaalt bij welk soort misdrijven de ontzetting uit ambten en uit de militaire dienst mogelijk is. De duur en het ingaan van de ontzetting volgen uit artikel 31 Sr. Voor rechters en andere voor het leven benoemde ambtenaren geldt bovendien de bijzondere waarborg van artikel 28 Sr: hun ontzetting uit dat ambt loopt langs een eigen wettelijke weg.

Ook artikel 44 Sr raakt aan dit onderwerp: dat artikel verhoogt de straf voor een ambtenaar die bij het plegen van een feit een bijzondere ambtsplicht schendt of van zijn positie gebruikmaakt. Hetzelfde misbruik kan dus zowel de hoofdstraf verzwaren als tot een ontzetting leiden.

In de praktijk

Een ambtenaar of militair die als verdachte wordt aangemerkt, krijgt vaak met twee sporen tegelijk te maken: de strafzaak en een intern traject bij de werkgever. De uitkomsten staan los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar wel. Op de zitting is het zinvol om de bijkomende straf apart te bespreken, want de gevolgen ervan voor een loopbaan kunnen jaren doorlopen. Wie zo'n verwijt tegemoet ziet, doet er goed aan vroeg een advocaat in te schakelen die met dit type zaken bekend is.