Artikel 28 Sr: Ontzetting van rechten als bijkomende straf

Naast een gevangenisstraf, taakstraf of boete kent de wet bijkomende straffen. Eén daarvan is de ontzetting van rechten: de rechter ontneemt de veroordeelde, in de regel voor een bepaalde tijd, de bevoegdheid om iets te zijn of te doen. Dit artikel geeft de gesloten lijst van rechten waarom het kan gaan. Buiten die lijst kan de rechter niet ontzetten, en hij kan het alleen in de gevallen waarin de wet dat uitdrukkelijk toelaat.

De rechten op de lijst

• Het bekleden van ambten, hetzij van alle ambten, hetzij van bepaalde ambten. Dit raakt vooral mensen in overheidsfuncties.
• Het dienen bij de gewapende macht.
• Het kiesrecht, zowel het stemmen voor algemeen vertegenwoordigende organen als het zelf verkozen kunnen worden daarin.
• Het zijn van raadsman of gerechtelijk bewindvoerder. Het woord raadsman slaat hier niet op de advocaat, maar op een rol uit het vroegere familierecht die inmiddels is verdwenen; in de praktijk speelt dit onderdeel dan ook geen rol meer. Een gerechtelijk bewindvoerder is iemand die door de rechter is aangewezen om het vermogen of de belangen van een ander te beheren.

- De uitoefening van bepaalde beroepen, in de praktijk het beroepsverbod voor bijvoorbeeld een zorgverlener, boekhouder of bestuurder die zijn beroep gebruikte om het feit te plegen.

Extra waarborgen

Bij twee onderdelen heeft de wetgever een rem ingebouwd. Voor rechters, of zij nu voor het leven of voor een bepaalde tijd zijn benoemd, en voor andere ambtenaren die voor het leven zijn aangesteld, geldt dat ontzetting uit dat ambt alleen kan in de gevallen en op de wijze die de wet daarvoor apart geeft. Daarmee blijft de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht beschermd tegen ontzetting via een gewone strafzaak.

Voor het kiesrecht geldt een drempel: ontzetting daarvan is alleen mogelijk bij een veroordeling tot gevangenisstraf van minstens een jaar. Het kiesrecht is een grondrecht in een democratie, en de wet reserveert het afnemen ervan voor de zwaardere zaken.

Toezicht op de naleving

Het vierde lid geeft de rechter de mogelijkheid een reclasseringsinstelling opdracht te geven toezicht te houden op de naleving van een ambts- of beroepsverbod. Zonder zo'n toezicht zou een verbod vooral op papier bestaan; met toezicht wordt gecontroleerd of iemand het werk werkelijk neerlegt.

Verhouding tot de aangrenzende artikelen

Dit artikel zegt alleen welke rechten kunnen worden ontnomen. Wanneer dat mag bij ambtsgerelateerde misdrijven, staat in artikel 29 Sr. Hoe lang de ontzetting duurt en vanaf welk moment zij werkt, volgt uit artikel 31 Sr. Verder bepaalt de strafbepaling in het Tweede Boek zelf of ontzetting bij dat specifieke delict tot de mogelijkheden hoort.

In de praktijk

Voor wie zijn inkomen uit een beroep of ambt haalt, kan de bijkomende straf zwaarder wegen dan de hoofdstraf. Het is daarom verstandig om er op de zitting apart verweer over te voeren, bijvoorbeeld over de duur of over de vraag welke beroepen precies onder een verbod vallen. Wordt een verbod uitgesproken, ga dan na wat het concreet betekent voor lopende arbeidsrelaties en inschrijvingen; doorwerken ondanks een verbod levert een nieuw strafbaar feit op.