Artikel 8c Sr: Vervolging van een vreemdeling na geweigerde uitlevering

Deze bepaling zorgt ervoor dat Nederland geen vrijhaven wordt voor iemand die elders een zwaar misdrijf heeft gepleegd en hier niet kan worden uitgeleverd. De gedachte erachter is 'uitleveren of zelf berechten': gaat de overdracht aan het andere land niet door, dan kan de Nederlandse strafwet op de zaak worden toegepast. Het gaat om een uitzonderingsregel met strakke voorwaarden, want normaal gesproken bemoeit Nederland zich niet met een feit dat een buitenlander in het buitenland heeft begaan.

De voorwaarden op een rij

Er moet aan vier eisen tegelijk zijn voldaan, en daarnaast aan een van de twee onder a en b genoemde situaties.

• Een vreemdeling. De verdachte heeft niet de Nederlandse nationaliteit; voor Nederlanders geldt de eigen regeling van artikel 7 Sr.
• Buiten Nederland gepleegd. Voor een feit dat hier is begaan, is er al rechtsmacht op grond van artikel 2 Sr.
• Een zwaar misdrijf. Op het feit moet naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van ten minste acht jaren staan. Dat wordt beoordeeld aan de hand van het maximum dat de wet op het delict stelt, niet aan de hand van de straf die in de zaak passend zou zijn.

- Aanwezigheid in Nederland. De vreemdeling moet zich hier bevinden. Zonder die band met Nederland komt de bepaling niet in beeld.

De twee gevallen onder a en b

Onder a gaat het om de weigering van uitlevering op een grond die niet tegelijk meebrengt dat ook naar Nederlands recht geen vervolging mogelijk is. Die nuance is belangrijk. Wordt de uitlevering geweigerd om een reden die hier evengoed aan berechting in de weg staat, dan levert het artikel geen rechtsmacht op; het is niet bedoeld om een beletsel te omzeilen, maar om een gat te dichten. Onder b gaat het om de situatie dat uitlevering eenvoudigweg onmogelijk is omdat er met het betrokken land geen verdragsrelatie bestaat. In dat tweede geval stelt de wet nog een extra eis: het feit moet ook strafbaar zijn volgens het recht van het land waar het is begaan. Die eis van dubbele strafbaarheid ontbreekt in het eerste geval.

Waarom die drempels er zijn

Elke rechtsmachtregel is een keuze tussen twee belangen: geen straffeloosheid aan de ene kant, en terughoudendheid tegenover de rechtsorde van een ander land aan de andere. De ondergrens van acht jaren, de eis dat de betrokkene hier is en de eis van dubbele strafbaarheid in het tweede geval zijn de rem op die bevoegdheid. Voor lichtere feiten uit het buitenland blijft berechting dus een zaak van het land waar ze gebeurden.

Afbakening met de naburige artikelen

Artikel 8b Sr, derde lid, regelt de geweigerde uitlevering bij terroristische misdrijven en stelt daarvoor geen drempel van acht jaren en geen aanwezigheidseis. Artikel 8b Sr, eerste lid, gaat over de vervolging die Nederland op grond van een verdrag overneemt; dan is er juist wél medewerking van het andere land. En artikel 8d Sr begrenst alle voorafgaande bepalingen, deze inbegrepen, met de uitzonderingen die het volkenrecht erkent.

In de praktijk

Een zaak op deze grondslag begint bijna altijd met een uitleveringsprocedure die op niets is uitgelopen. Voor de verdediging zijn twee punten scherp: op welke grond is de uitlevering precies geweigerd, en haalt het feit werkelijk de grens van acht jaren volgens de Nederlandse delictsomschrijving? Bij het geval onder b komt daar de vraag bij hoe het recht van het land van handeling luidt; dat moet aannemelijk worden gemaakt en kan worden betwist. Het bewijs moet bovendien vrijwel geheel uit het buitenland komen, wat deze zaken traag en bewerkelijk maakt.