Artikel 2:336a BW: De vordering tot gedwongen overdracht van aandelen

Soms maakt één aandeelhouder de vennootschap zoveel kapot dat de anderen niet verder kunnen. Dit artikel geeft hun een middel: zij kunnen de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam vragen te bevelen dat die aandeelhouder zijn aandelen overdraagt. Het artikel bepaalt wie zo'n verzoek kan doen, welke maatstaf geldt en hoe de procedure verloopt.

Wie het verzoek kan doen

Het verzoek komt van een of meer aandeelhouders die alleen of samen ten minste een derde van het geplaatste kapitaal verschaffen. Die drempel voorkomt dat een kleine aandeelhouder een ander uit de vennootschap probeert te werken. De vennootschap zelf en haar dochtermaatschappijen kunnen het verzoek niet indienen; het is een geschil tussen aandeelhouders, geen instrument van het bestuur.

• Certificaten in eigen huis: houdt de vennootschap of een dochtermaatschappij certificaten van de aandelen, dan kan de aandeelhouder het verzoek alleen doen voor zover anderen certificaten houden.
• Beheer: wie aandelen ten titel van beheer houdt, heeft vooraf instemming van de betrokken certificaathouders nodig.

- Prijs en levering: de ondernemingskamer stelt de prijs vast, in de regel nadat door haar benoemde deskundigen daarover hebben bericht; de overdracht zelf verloopt volgens artikel 2:341 BW.

De maatstaf

De rechter beveelt de overdracht wanneer het gedrag van deze aandeelhouder het belang van de vennootschap zo ernstig heeft aangetast dat in redelijkheid niet valt te aanvaarden dat hij aandeelhouder blijft. Twee dingen vallen daarbij op. Het gaat om het vennootschappelijk belang, niet om het ongemak van de medeaandeelhouders; ruzie of een verschil van inzicht over de strategie is dus niet genoeg. En het gedrag telt ook als het buiten de rol van aandeelhouder is vertoond: wie als concurrent of als werknemer de onderneming beschadigt, valt er evengoed onder.

Hoe de procedure loopt

De ondernemingskamer beveelt in ieder geval dat de verweerders worden opgeroepen, en die oproeping gebeurt bij exploot in plaats van op de gewone wijze van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Iedere belanghebbende kan een verweerschrift indienen tot een tijdstip dat de ondernemingskamer bepaalt, vlak voor de mondelinge behandeling. Samenhangende vorderingen tussen dezelfde partijen of tussen een partij en de vennootschap kunnen in hetzelfde verzoekschrift mee; lenen die zich niet voor gezamenlijke behandeling, dan kan de ondernemingskamer de zaak splitsen, waarna de losse zaken verder gaan in de stand waarin zij zich bevinden.

Een tweede kans voor de vennootschap

De ondernemingskamer kan haar beslissing aanhouden als tijdens de procedure blijkt dat de vennootschap of een of meer aandeelhouders maatregelen op zich nemen waardoor het nadeel zoveel mogelijk wordt weggenomen of beperkt. Uitstoting is een zwaar middel; is het probleem op te lossen door een functiewijziging, het beëindigen van een concurrerende activiteit of een andere afspraak, dan verdient dat de voorkeur.

Een voorbeeld. In een familievennootschap zet een van de aandeelhouders naast de onderneming een eigen bedrijf op dat dezelfde klanten bedient en neemt hij personeel mee. De overige aandeelhouders, samen goed voor meer dan een derde van het kapitaal, verzoeken de ondernemingskamer om overdracht van zijn aandelen. Zegt hij tijdens de zitting toe zijn concurrerende activiteiten te staken, dan kan de ondernemingskamer de zaak aanhouden om te zien of dat werkt.

In de praktijk

Voor de verzoekers komt het aan op dossieropbouw: schade aan de vennootschap moet concreet worden gemaakt met feiten, niet met verwijten over de sfeer. Voor de aangesproken aandeelhouder is het belangrijk te weten dat hij vanaf de oproeping niet vrij over zijn aandelen kan beschikken en dat een geloofwaardig aanbod om het nadeel te herstellen zijn positie kan redden.