Boek 2 Artikel 351 (2:351 BW)

Bevoegdheden en geheimhouding van de onderzoekers

De door de ondernemingskamer benoemde personen zijn gerechtigd tot raadpleging van de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers van de rechtspersoon en de vennootschap bedoeld in artikel 345 lid 1 waarvan zij de kennisneming tot een juiste vervulling van hun taak nodig achten. De bezittingen van de rechtspersoon en de vennootschap moeten hun desverlangd worden getoond. De bestuurders, de commissarissen zo die er zijn, alsmede degenen die in dienst zijn van de rechtspersoon of de vennootschap, zijn verplicht desgevraagd alle inlichtingen te verschaffen die nodig zijn voor de uitvoering van het onderzoek. Eenzelfde verplichting rust op hen die bestuurders of commissarissen van de rechtspersoon of vennootschap waren, of bij deze in dienst waren, gedurende het tijdvak waarover het onderzoek zich uitstrekt.
De ondernemingskamer kan, indien dit voor de juiste vervulling van hun taak nodig is, de door haar benoemde personen op hun verzoek machtigen tot het raadplegen van de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers en het zich doen tonen van de bezittingen van een rechtspersoon die nauw verbonden is met de rechtspersoon ten aanzien waarvan het onderzoek plaatsvindt. De bepalingen van de derde en de vierde volzin van het lid 1 zijn van overeenkomstige toepassing.
Het is de met het onderzoek belaste personen verboden, hetgeen hun bij hun onderzoek blijkt, verder bekend te maken dan hun opdracht met zich brengt.
De met het onderzoek belaste personen stellen een verslag op van hun bevindingen. Zij stellen degenen die in het verslag worden genoemd in de gelegenheid om opmerkingen te maken ten aanzien van wezenlijke bevindingen die op henzelf betrekking hebben. Het is een ieder verboden om mededelingen te doen uit de inhoud van het concept verslag of delen daarvan die hem ter voldoening aan het bepaalde in de vorige volzin zijn voorgelegd.
De met het onderzoek belaste personen zijn niet aansprakelijk voor schade die het gevolg is van het verslag van de uitkomst van het onderzoek, tenzij zij met betrekking tot hun in het verslag neergelegde bevindingen of met betrekking tot het onderzoek opzettelijk onbehoorlijk hebben gehandeld dan wel met kennelijk grove miskenning van hetgeen een behoorlijke taakvervulling meebrengt.

Toelichting

Een onderzoek heeft alleen zin als de onderzoekers overal bij kunnen. Dit artikel geeft hun daarom vergaande bevoegdheden, legt aan betrokkenen een inlichtingenplicht op, verbindt daaraan geheimhouding, en regelt hoe het verslag tot stand komt en wanneer de onderzoekers voor hun werk aansprakelijk zijn.

Toegang tot de administratie

De door de ondernemingskamer benoemde personen mogen de boeken, bescheiden en andere gegevensdragers raadplegen waarvan zij kennisneming voor hun taak nodig achten. Dat geldt voor de rechtspersoon en ook voor de personenvennootschap waarvan hij volledig aansprakelijke vennoot is. Desgevraagd moeten hun de bezittingen worden getoond. Het oordeel over wat nodig is, ligt bij de onderzoekers zelf; de rechtspersoon kan dat niet voor hen invullen.

De inlichtingenplicht

Bestuurders, commissarissen en werknemers van de rechtspersoon of de vennootschap zijn verplicht alle inlichtingen te geven die voor het onderzoek nodig zijn. Diezelfde plicht rust op wie dat wás in de periode waarover het onderzoek loopt.

Ook oud-bestuurders: vertrokken bestuurders en commissarissen kunnen zich niet achter hun vertrek verschuilen.
Ook oud-werknemers: wie destijds in dienst was, moet meewerken.
Verbonden rechtspersonen: de ondernemingskamer kan de onderzoekers op hun verzoek machtigen ook de administratie en bezittingen te bekijken van een rechtspersoon die nauw verbonden is met de onderzochte rechtspersoon, met dezelfde inlichtingenplicht voor de betrokkenen daar.

Tegenover die ruime toegang staat een strikte geheimhouding. De onderzoekers mogen wat zij tegenkomen niet verder bekendmaken dan hun opdracht meebrengt. Dat beschermt de rechtspersoon, want een onderzoek raakt aan bedrijfsgeheimen, klantgegevens en persoonlijke verhoudingen. Wie tijdens het onderzoek wordt gehoord, hoeft dus niet te vrezen dat alles wat hij zegt buiten het dossier belandt.

Het verslag en hoor en wederhoor

De onderzoekers stellen een verslag op van hun bevindingen. Wie in het verslag wordt genoemd, moet de gelegenheid krijgen opmerkingen te maken over wezenlijke bevindingen die hem persoonlijk betreffen. Wie zo'n concept onder ogen krijgt, mag daaruit niets naar buiten brengen; dat verbod geldt voor iedereen. Zo wordt voorkomen dat conclusies gaan rondzingen voordat het onderzoek af is.

Aansprakelijkheid van de onderzoekers

Onderzoekers zijn niet aansprakelijk voor schade als gevolg van hun verslag, tenzij zij opzettelijk onbehoorlijk hebben gehandeld of met kennelijk grove miskenning van wat een behoorlijke taakvervulling meebrengt. Zonder die bescherming zou niemand zo'n opdracht meer aannemen: een kritisch verslag raakt mensen in hun positie en reputatie, en de verleiding om de boodschapper aan te spreken is groot.

Een voorbeeld. Een onderzoeker wil de administratie zien van een zustervennootschap waar de omstreden transacties zijn geboekt. Die vennootschap is geen partij, maar wel nauw verbonden. Hij vraagt de ondernemingskamer om een machtiging en kan daarna ook daar de boeken inzien en de betrokken bestuurders bevragen.

In de praktijk

Voor bestuurders, commissarissen en medewerkers is de boodschap simpel: meewerken is geen keuze. Wie informatie achterhoudt, versterkt juist het beeld dat er iets te verbergen valt en riskeert een bevel met dwangmiddelen. Voor wie in het verslag wordt genoemd, is de reactie op het concept het moment om feitelijke onjuistheden recht te zetten; daarna ligt het verslag er.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Wie kan machtiging vragen om de boeken in te zien?

Hoge Raad · 2003-06-06 · ECLI:NL:HR:2003:AF9440

In een enqueteprocedure, een onderzoek naar het beleid van een vennootschap, was een voormalig bestuurder als belanghebbende tot de procedure toegelaten. De Hoge Raad overweegt dat art. 282 lid 1 Rv niet in het algemeen aangeeft wie belanghebbende is en dat dit uit de aard van de procedure en de daarmee verband houdende wetsbepalingen moet worden afgeleid. Bij de vraag of iemand belanghebbende is, speelt een rol in hoeverre hij door de uitkomst van de procedure zodanig in een eigen belang kan worden getroffen dat hij daarvoor behoort te mogen opkomen, of anderszins zo nauw bij het onderwerp betrokken is of is geweest dat daarin een belang ligt om in de procedure te verschijnen. Dat is de maatstaf waarmee het begrip belanghebbende wordt ingevuld.
Hoe ver gaat de medewerkingsplicht bij een onderzoek?

Hoge Raad · 2020-04-03 · ECLI:NL:HR:2020:600

De onderzoekers wilden inzage in stukken waarin vertrouwelijk met advocaten en notarissen was gecommuniceerd; de rechtspersoon weigerde met een beroep op het verschoningsrecht. De Hoge Raad oordeelde dat de rechtspersoon zelf geen afgeleid verschoningsrecht heeft, maar onder bepaalde voorwaarden wel een gerechtvaardigd belang kan hebben om inzage in die informatie te weigeren. De raadsheer-commissaris speelt daarbij de rol van beoordelaar. De beschikking markeert de grens van de wettelijke verplichting om de onderzoekers alle verlangde gegevens te verschaffen.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.