Boek 2 Artikel 154 (2:154 BW)

De opgaaf in het handelsregister werkt niet meteen. Dit artikel bepaalt dat de structuurregeling pas gaat gelden als die opgaaf drie jaren onafgebroken ingeschreven heeft gestaan. Dezelfde vertraging geldt bij het einde: haalt de vennootschap de opgaaf door omdat zij niet meer aan de voorwaarden voldoet, dan blijft het regime nog drie jaar op haar van toepassing.

De aanloopperiode van drie jaar

Tussen de inschrijving van de opgaaf en het moment waarop de artikelen 2:158 tot en met 2:164 BW gaan gelden, liggen dus drie jaar. In die periode kan de vennootschap haar statuten en de samenstelling van haar raad van commissarissen op de nieuwe regels voorbereiden; het derde lid eist dat de statuten bij het einde van die termijn zijn aangepast. Is de opgaaf tijdens die periode ten onrechte doorgehaald en wordt die doorhaling ongedaan gemaakt, dan geldt de termijn als niet onderbroken. Een vergissing in het register kost de vennootschap dus geen extra jaren, maar herstelt de oorspronkelijke lijn.

Aan het eind werkt het spiegelbeeldig. Voldoet de vennootschap niet langer aan de voorwaarden en wordt de inschrijving doorgehaald, dan eindigt het regime pas als er drie jaren zijn verstreken én zij in die periode niet opnieuw verplicht is geweest de opgaaf te doen. Wie tijdelijk onder de drempel duikt, is dus niet meteen van de regeling af.

De statuten

Uiterlijk op de dag waarop de bepalingen op de vennootschap van toepassing worden, moeten haar statuten daarmee in overeenstemming zijn gebracht. Dat vraagt een besluit van de algemene vergadering en een notariële akte, en dat kost tijd; de voorbereiding moet dus ruim voor het einde van de driejaarstermijn beginnen.

Uit het regime stappen

Gaat de vennootschap voldoen aan een van de voorwaarden waaronder de regeling niet of slechts verzwakt geldt, dan moet het bestuur in de eerstvolgende algemene vergadering met een voorstel komen. De vergadering kiest: de benoeming en het ontslag van commissarissen en de taak en bevoegdheden van de raad worden voortaan zonder de structuurbepalingen geregeld, of de vennootschap blijft die bepalingen toepassen, eventueel met uitzondering van de bepaling over de benoeming van bestuurders door de raad. Het besluit wordt genomen met volstrekte meerderheid van stemmen, en die bevoegdheid van de vergadering kan niet worden beperkt.

Binnen twaalf maanden na dat besluit legt het bestuur een voorstel tot statutenwijziging voor. Neemt de algemene vergadering dat besluit niet, dan kan de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam de statuten vaststellen. Een verzoek daartoe kan worden ingediend door iemand die daartoe is aangewezen namens het bestuur of namens de raad van commissarissen, en verder door wie het recht heeft onderwerpen op de agenda van de algemene vergadering te laten zetten.

De ondernemingskamer regelt zo nodig de gevolgen van haar beslissing, en haar griffier zorgt dat een afschrift van de beschikking bij het handelsregister wordt neergelegd. Zo blijft naar buiten toe kenbaar welke regeling voor de vennootschap geldt.

Een voorbeeld. Een industriële nv doet eenmaal de opgaaf; die blijft onafgebroken ingeschreven staan en na drie jaar valt de vennootschap onder het regime. Herhalen hoeft dus niet. Twee jaar later wordt de Nederlandse productie verkocht en zakt het personeelsbestand hier ver onder de honderd. De inschrijving wordt doorgehaald, maar pas drie jaar later is de vennootschap echt van de regeling af; tot die tijd blijft de raad van commissarissen op de voorgeschreven wijze samengesteld.

In de praktijk

Voor bestuur en aandeelhouders betekent dit dat de overgang naar en van het structuurregime een meerjarig traject is dat om planning vraagt: eerst de opgaaf, dan de statuten, en bij het einde opnieuw een besluit en een wijziging. Voor de ondernemingsraad is het van belang dat het regime niet stilletjes verdwijnt: het einde vergt zichtbare stappen, en de rechter kan eraan te pas komen als de aandeelhouders het laten liggen.