Boek 2 Artikel 64 (2:64 BW)

Dit artikel legt de bouwstenen van de naamloze vennootschap vast. Zij is een rechtspersoon met een maatschappelijk kapitaal dat is verdeeld in overdraagbare aandelen. Wie zo'n aandeel houdt, is niet persoonlijk aansprakelijk voor wat er namens de vennootschap wordt gedaan en hoeft niet meer in de verliezen bij te dragen dan het bedrag dat hij op zijn aandeel moet storten. De oprichting gebeurt bij notariële akte, door een of meer personen.

Overdraagbare aandelen

Kenmerkend voor de nv is dat haar aandelen in beginsel vrij overdraagbaar zijn. De kring van aandeelhouders is daardoor opener dan bij de besloten vennootschap: aandelen kunnen van hand tot hand gaan zonder dat medeaandeelhouders daarover meebeslissen. Absoluut is dat niet, want de statuten van een nv mogen de overdracht van aandelen op naam wel binden aan goedkeuring of aan een aanbiedingsplicht. Als uitgangspunt maakt het de rechtsvorm geschikt voor het aantrekken van kapitaal van buiten en voor verhandeling op een beurs. Het maatschappelijk kapitaal is het maximum dat de vennootschap volgens haar statuten aan aandelen kan uitgeven.

De beperkte aansprakelijkheid

De tweede zin bevat de kern van het vennootschapsrecht. De aandeelhouder staat niet in voor de schulden van de vennootschap; zijn risico is begrensd tot wat hij op zijn aandeel behoort te storten. Schuldeisers moeten zich dus op het vermogen van de vennootschap verhalen. Daar staat tegenover dat de wet strenge eisen stelt aan de opbouw en de instandhouding van dat vermogen: kapitaalbescherming is de prijs voor beperkte aansprakelijkheid.

Die beperking geldt de aandeelhouder als aandeelhouder. Zij zegt niets over aansprakelijkheid uit andere hoofde: wie daarnaast bestuurder is, borg staat of onrechtmatig handelt, kan langs die weg wel degelijk worden aangesproken. Ook de vennootschap zelf blijft gewoon aansprakelijk voor haar eigen verplichtingen.

Ten minste één aandeel bij een ander

De laatste zin van het eerste lid voorkomt dat een vennootschap volledig in zichzelf ronddraait. Ten minste één aandeel moet worden gehouden door een ander dan de vennootschap of een van haar dochtermaatschappijen, en ook niet voor rekening van een van hen. Zonder die regel zou een nv al haar eigen aandelen kunnen houden en zou niemand meer buiten de vennootschap zeggenschap hebben. Er moet altijd ergens een aandeelhouder van vlees en bloed of een andere rechtspersoon achter zitten.

De oprichting

De vennootschap wordt opgericht door een of meer personen bij notariële akte. Eén oprichter volstaat dus. De akte wordt getekend door iedere oprichter en door ieder die er blijkens die akte aandelen bij neemt. Dat laatste is van belang: wie aandelen neemt zonder oprichter te zijn, moet toch meetekenen, omdat hij zich daarmee verbindt tot storting. De notaris controleert de identiteit, de statuten en de kapitaalgegevens.

Denk aan drie ondernemers die samen een productiebedrijf willen opzetten en kapitaal willen ophalen bij een investeerder. Zij richten een nv op; de investeerder neemt bij de oprichting een deel van de aandelen en tekent daarom mee. Vanaf het passeren van de akte bestaat de rechtspersoon en zijn de aandeelhouders in beginsel niet meer met hun privévermogen aansprakelijk voor wat de vennootschap doet.

In de praktijk

Voor oprichters is de belangrijkste keuze die tussen de nv en de bv: de nv kent een minimumkapitaal en aandelen die in beginsel vrij overdraagbaar zijn, al kunnen haar statuten de overdracht van aandelen op naam beperken. Voor aandeelhouders is de begrenzing van het risico tot de stortingsplicht het uitgangspunt, met de kanttekening dat andere aansprakelijkheidsgronden buiten dit artikel om blijven bestaan. En voor wie zaken doet met een nv geldt dat het vermogen van de vennootschap het verhaalsobject is.