Boek 2 Artikel 36 (2:36 BW)

Dit artikel regelt hoe een lidmaatschap door opzegging eindigt. De hoofdregel is dat opzegging gebeurt tegen het einde van een boekjaar, met een opzegtermijn van vier weken, tenzij de statuten iets anders bepalen; dat tijdstip en die termijn gelden niet alleen voor het lid dat vertrekt, maar ook wanneer de vereniging het lidmaatschap opzegt. Daarnaast geeft de wet een lid twee bijzondere mogelijkheden om per direct te vertrekken: na een besluit dat zijn rechten beperkt of zijn verplichtingen verzwaart, en na een besluit tot omzetting, fusie of splitsing.

De gewone opzegging

Zeggen de statuten niets, dan kan tegen het einde van een boekjaar worden opgezegd, met vier weken opzegtermijn; op die termijn is de Algemene termijnenwet niet van toepassing, zodat hij niet opschuift door een weekend of een feestdag. Hoe de statuten de opzegging ook inrichten, twee mogelijkheden staan altijd open: het lidmaatschap kan in elk geval worden beëindigd tegen het einde van het boekjaar dat volgt op het jaar waarin wordt opgezegd, en onmiddellijk wanneer redelijkerwijs niet kan worden gevergd dat het lidmaatschap voortduurt. Een vereniging kan een lid dus nooit langer dan die periode vasthouden.

Te laat opgezegd

Wordt er opgezegd in strijd met deze regels — te laat, of tegen een verkeerd moment — dan is de opzegging niet zinloos. Zij doet het lidmaatschap eindigen op het eerste tijdstip dat wél is toegestaan na de datum waartegen was opgezegd. Het lid raakt zijn opzegging dus niet kwijt, maar zij treft doel op een later moment dan hij voor ogen had. Omdat er in beginsel alleen tegen het einde van een boekjaar kan worden opgezegd, is dat eerstvolgende toegestane moment meestal het einde van het daaropvolgende boekjaar: wie zich in de termijn vergist, blijft dan nog een heel boekjaar lid. De bepaling redt de opzegging zelf, maar bekort dat extra jaar niet.

Opzeggen na een besluit dat u raakt

Neemt de vereniging een besluit waardoor de rechten van een lid worden beperkt of zijn verplichtingen worden verzwaard, dan kan hij binnen een maand nadat hij daarvan kennis kreeg of het hem is meegedeeld met onmiddellijke ingang opzeggen. Het besluit is dan niet op hem van toepassing. Dat is een sterk recht: wie niet mee wil in een ingrijpende wijziging, kan eruit stappen zonder eraan gebonden te raken.

Die bevoegdheid kan bij de statuten worden ontzegd, maar niet in het wilde weg. Het kan voor wijziging van in de statuten nauwkeurig omschreven rechten en verplichtingen, en in het algemeen voor wijziging van geldelijke rechten en verplichtingen. Een contributieverhoging valt dus onder wat een vereniging kan uitsluiten — anders zou elke verhoging tot een uittocht kunnen leiden. Voor niet-geldelijke verzwaringen die niet nauwkeurig zijn omschreven, blijft het opzeggingsrecht bestaan.

Bij omzetting, fusie of splitsing

Krijgt een lid mededeling van een besluit tot omzetting van de vereniging in een andere rechtsvorm, tot fusie of tot splitsing, dan kan hij binnen een maand met onmiddellijke ingang opzeggen. Bij zulke besluiten verandert de organisatie waarbij hij zich ooit aansloot wezenlijk van karakter, en de wet vindt dat niemand daaraan tegen zijn zin gebonden hoort te zijn.

Een vereniging besluit dat alle leden voortaan verplicht vrijwilligerswerk doen. Een lid dat dat niet wil, kan binnen een maand na de mededeling met onmiddellijke ingang opzeggen, en het besluit geldt dan niet voor hem. Verhoogt diezelfde vereniging de contributie en hebben de statuten het opzeggingsrecht voor geldelijke verplichtingen uitgesloten, dan heeft hij die uitweg niet en moet hij de gewone opzegtermijn volgen.

In de praktijk

Voor leden: zeg schriftelijk op en bewaar het bewijs, en let bij een ingrijpend besluit op de termijn van een maand, want die is kort. Voor besturen: vermeld bij de mededeling van zulke besluiten wat de gevolgen zijn, en houd er rekening mee dat de jaarlijkse bijdrage over het lopende jaar in beginsel verschuldigd blijft.