Artikel 2:78 BW: Wat kapitaal betekent bij statutaire drempels

Statuten van een naamloze vennootschap koppelen bevoegdheden vaak aan een percentage van het kapitaal: houders van een bepaald deel mogen een vergadering laten bijeenroepen, een onderwerp agenderen of een bijzondere bevoegdheid uitoefenen. Dan rijst de vraag waarvan dat deel wordt berekend. Dit artikel geeft het antwoord: tenzij uit de statuten het tegendeel blijkt, wordt daarmee het geplaatste deel van het maatschappelijk kapitaal bedoeld.

Twee grondslagen, twee uitkomsten

Het maatschappelijk kapitaal is het plafond dat de statuten noemen; het geplaatste kapitaal is wat daarvan daadwerkelijk aan aandeelhouders is uitgegeven. Die twee kunnen ver uiteenlopen. Wordt een drempel berekend over het maatschappelijk kapitaal, dan is zij veel moeilijker te halen dan wanneer zij over het geplaatste kapitaal wordt berekend. Voor een minderheidsaandeelhouder scheelt dat het verschil tussen een recht dat bestaat en een recht dat onbereikbaar is.

De uitlegregel

De wet neemt het geplaatste deel als maatstaf: het deel van het kapitaal waarvoor werkelijk aandelen zijn uitgegeven en waarop dus ook aandeelhouders kunnen stemmen. De regel werkt als aanvullende uitlegregel bij de statuten. Blijkt uit de statuten het tegendeel, bijvoorbeeld doordat zij uitdrukkelijk uitgaan van het maatschappelijk kapitaal, dan gaat die keuze voor.

Betekenis voor minderheidsrechten

Drempels bepalen vaak of een minderheid een bepaald recht heeft. Wie een vastgesteld deel van het kapitaal houdt, kan invloed uitoefenen zonder de meerderheid te hebben. Zou de berekening over het maatschappelijk kapitaal lopen, dan zou de drempel hoger komen te liggen naarmate de statuten een hoger maatschappelijk kapitaal noemen, ook als er geen enkel extra aandeel wordt uitgegeven. Met deze uitlegregel hangt de drempel alleen af van wat er werkelijk is geplaatst, tenzij de statuten zichtbaar een andere grondslag kiezen.

Een vennootschap heeft een maatschappelijk kapitaal van vijf miljoen euro, waarvan één miljoen is geplaatst. In de statuten staat dat houders van aandelen die samen een tiende van het kapitaal vertegenwoordigen een bijzondere bevoegdheid hebben. Op grond van dit artikel gaat het om een tiende van dat ene miljoen. Een aandeelhouder met honderdduizend euro aan aandelen haalt die drempel dus wel, terwijl hij bij berekening over het maatschappelijk kapitaal ver tekort zou komen.

Wat het artikel niet regelt

De bepaling gaat over de uitleg van statuten, niet over drempels die de wet zelf stelt. Waar de wet een percentage noemt, zegt zij ook zelf waarover dat wordt berekend; zo spreekt artikel 2:110 BW van een tiende gedeelte van het geplaatste kapitaal. Binnen de statuten maakt het artikel geen onderscheid naar het soort bepaling: het ziet op elke statutaire clausule die spreekt van houders van zoveel aandelen als samen een zeker gedeelte van het kapitaal uitmaken. Wat het artikel evenmin regelt, is hoeveel stemmen aan één aandeel zijn verbonden; dat volgt uit wet en statuten en staat los van de berekening van zo'n kapitaaldrempel.

In de praktijk

Voor aandeelhouders is dit het artikel waarmee zij kunnen nagaan of zij een statutair recht kunnen uitoefenen: reken met het uitgegeven kapitaal, niet met het plafond. Voor bestuurders en notaris is het een aandachtspunt bij het opstellen van statuten, want wie een andere grondslag wil, moet dat er met zoveel woorden in zetten. En bij een uitgifte van nieuwe aandelen verschuift de noemer, waardoor bestaande houders ineens onder een drempel kunnen zakken.