Boek 2 Artikel 260 (2:260 BW)

Derden moeten op de jaarrekening kunnen afgaan. Een bank die krediet verstrekt, een leverancier die op rekening levert, een koper die aandelen overneemt: zij kennen de vennootschap vaak alleen uit de gepubliceerde cijfers. Geven die cijfers een misleidende voorstelling van de toestand van de vennootschap, dan zijn niet alleen de bestuurders aansprakelijk voor de schade, maar ook de commissarissen. Zij hebben immers toezicht gehouden op de totstandkoming van die jaarrekening.

Wanneer de aansprakelijkheid ontstaat

Er zijn drie elementen nodig. De jaarrekening moet openbaar zijn gemaakt, zij moet een misleidend beeld geven van de toestand van de vennootschap, en een derde moet daardoor schade hebben geleden. Misleidend is meer dan onhandig of onvolledig: het gaat om een voorstelling die de lezer op het verkeerde been zet over de vermogenspositie of het resultaat. Een fors overgewaardeerde voorraad, een verzwegen claim of een omzet die naar voren is gehaald, kunnen dat opleveren.

Hoofdelijk, naast de bestuurders

De aansprakelijkheid is hoofdelijk. Dat betekent dat de benadeelde derde iedere bestuurder en iedere commissaris voor het geheel van zijn schade kan aanspreken en niet hoeft uit te zoeken wie welk aandeel had. Wie betaalt, kan daarna proberen bij de anderen te verhalen. Voor een commissaris is dat een reëel risico: hij heeft de cijfers niet zelf opgesteld, maar staat wel naast de bestuurders in de rij van aansprakelijke personen.

De uitweg voor de commissaris

De wet geeft de commissaris een eigen ontsnapping. Bewijst hij dat het misleidende beeld niet te wijten is aan een tekortkoming van zijn kant in het toezicht, dan is hij niet aansprakelijk. Let op de bewijslast: die ligt bij hem. Hij zal dus moeten laten zien wat hij heeft gedaan — welke vragen hij stelde over de waardering, hoe hij het gesprek met de accountant voerde, welke verklaringen hij kreeg en waarom hij daarop mocht vertrouwen. Wie de jaarstukken zonder één opmerking heeft laten passeren, heeft hier weinig te vertellen.

Een voorbeeld. Een bank verstrekt een aanvullend krediet op basis van een gedeponeerde jaarrekening waarin een grote vordering op een afnemer nog voor de volle waarde staat, terwijl die afnemer al maanden failliet is. De bank lijdt schade als de vennootschap kort daarna omvalt. De commissaris die kan aantonen dat hij bij de behandeling van de jaarrekening uitdrukkelijk naar juist die vordering heeft gevraagd en van bestuur en accountant een geruststellend antwoord kreeg, staat er anders voor dan de commissaris die de stukken ongelezen goedkeurde.

In de praktijk

Behandel de jaarrekening als een apart agendapunt en niet als een hamerstuk. Spreek de accountant ook zonder het bestuur, vraag naar de punten waarover discussie is geweest en laat de kern daarvan notuleren. Vraag door op de posten waarin de meeste beoordelingsruimte zit: waardering van voorraden en vorderingen, voorzieningen, geactiveerde kosten en de continuïteitsveronderstelling. Die aantekeningen zijn later het enige waarmee u kunt onderbouwen dat het toezicht op orde was.