Boek 2 Artikel 393 (2:393 BW)

De opdracht aan de accountant en zijn verklaring

De rechtspersoon verleent opdracht tot onderzoek van de jaarrekening aan een registeraccountant, aan een Accountant-Administratieconsulent ten aanzien van wie in het accountantsregister een aantekening is geplaatst als bedoeld in artikel 36, tweede lid, onderdeel i, van de Wet op het accountantsberoep of aan een wettelijke auditor als bedoeld in artikel 27, eerste lid, van de Wet toezicht accountantsorganisaties. De opdracht kan worden verleend aan een organisatie waarin accountants die mogen worden aangewezen, samenwerken. Indien een rechtspersoon tevens een organisatie van openbaar belang is als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel l, van de Wet toezicht accountantsorganisaties, wordt door deze rechtspersoon aan de Stichting Autoriteit Financiële Markten medegedeeld welke accountant of accountantsorganisatie wordt beoogd voor het uitvoeren van een opdracht tot onderzoek van de jaarrekening van de rechtspersoon. Deze mededeling geschiedt voordat tot de verlening van die opdracht, bedoeld in het tweede lid, is overgegaan. Onze Minister van Financiën stelt bij ministeriele regeling nadere regels over deze mededeling.
Tot het verlenen van de opdracht is de algemene vergadering bevoegd. Gaat deze daartoe niet over, of ontbreekt deze, dan is de raad van commissarissen bevoegd. Ontbreekt een raad van commissarissen, dan is het bestuur bevoegd. De aanwijzing van een accountant wordt door generlei voordracht beperkt. De opdracht kan worden ingetrokken door de algemene vergadering en door degene die haar heeft verleend. De opdracht kan enkel worden ingetrokken om gegronde redenen; daartoe behoort niet een meningsverschil over methoden van verslaggeving of controlewerkzaamheden. De algemene vergadering hoort de accountant op diens verlangen omtrent de intrekking van een hem verleende opdracht of omtrent het hem kenbaar gemaakte voornemen daartoe. Het bestuur en de accountant stellen de Stichting Autoriteit Financiële Markten onverwijld in kennis van de intrekking van de opdracht door de rechtspersoon of tussentijdse beëindiging ervan door de accountant en geven hiervoor een afdoende motivering.
De accountant onderzoekt of de jaarrekening het in artikel 362 lid 1 vereiste inzicht geeft. Hij gaat voorts na, of de jaarrekening aan de bij en krachtens de wet gestelde voorschriften voldoet, of het bestuursverslag overeenkomstig deze titel is opgesteld en met de jaarrekening verenigbaar is, en of het bestuursverslag in het licht van de tijdens het onderzoek van de jaarrekening verkregen kennis en begrip omtrent de rechtspersoon en zijn omgeving, materiële onjuistheden bevat, en of de in artikel 392 lid 1, onderdelen b tot en met f, vereiste gegevens zijn toegevoegd.
De accountant brengt omtrent zijn onderzoek verslag uit aan de raad van commissarissen en aan het bestuur. Hij maakt daarbij ten minste melding van zijn bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.
De accountant geeft de uitslag van zijn onderzoek weer in een verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening. De accountant kan een afzonderlijke verklaring afgeven voor de enkelvoudige jaarrekening en voor de geconsolideerde jaarrekening. De accountantsverklaring omvat ten minste: a. een vermelding op welke jaarrekening het onderzoek betrekking heeft en welke wettelijke voorschriften op de jaarrekening toepasselijk zijn; b. een beschrijving van de reikwijdte van het onderzoek, waarin ten minste wordt vermeld welke richtlijnen voor de accountantscontrole in acht zijn genomen; c. een oordeel of de jaarrekening het vereiste inzicht geeft en aan de bij en krachtens de wet gestelde regels voldoet; d. een verwijzing naar bepaalde zaken waarop de accountant in het bijzonder de aandacht vestigt, zonder een verklaring als bedoeld in lid 6, onderdeel b, af te geven; e. een vermelding van de gebleken tekortkomingen naar aanleiding van het onderzoek overeenkomstig lid 3 of het bestuursverslag overeenkomstig deze titel is opgesteld en of de in artikel 392 lid 1, onder b tot en met f, vereiste gegevens zijn toegevoegd; f. een oordeel over de verenigbaarheid van het bestuursverslag met de jaarrekening; g. een oordeel of er, in het licht van de tijdens het onderzoek van de jaarrekening verkregen kennis en begrip omtrent de rechtspersoon en zijn omgeving, materiële onjuistheden in het bestuursverslag zijn gebleken onder opgave van de aard van die onjuistheden; h. een verklaring betreffende materiële onzekerheden die verband houden met gebeurtenissen of omstandigheden die gerede twijfel kunnen doen rijzen of de rechtspersoon zijn werkzaamheden voort kan zetten; i. een vermelding van de vestigingsplaats van de accountantsorganisatie.
De accountantsverklaring, bedoeld in lid 5, heeft de vorm van: a. een goedkeurende verklaring; b. een verklaring met beperking; c. een afkeurende verklaring; of d. een verklaring van oordeelonthouding. De accountant ondertekent en dagtekent de accountantsverklaring.
De jaarrekening kan niet worden vastgesteld, indien het daartoe bevoegde orgaan geen kennis heeft kunnen nemen van de verklaring van de accountant, die aan de jaarrekening moest zijn toegevoegd, tenzij onder de overige gegevens een wettige grond wordt medegedeeld waarom de verklaring ontbreekt.
Iedere belanghebbende kan van de rechtspersoon nakoming van de in lid 1 omschreven verplichting vorderen.

Toelichting

Een jaarrekening is een stuk van het bestuur over het bestuur. Om die reden laat de wet haar bij een groot deel van de rechtspersonen onderzoeken door een onafhankelijke deskundige. Dit artikel regelt wie die deskundige mag zijn, wie hem de opdracht geeft, wat hij onderzoekt en wat zijn verklaring waard is.

Wie de opdracht geeft

De algemene vergadering — zij is als eerste bevoegd; bij de vereniging en de coöperatie is dat de algemene ledenvergadering. Gaat zij daartoe niet over of ontbreekt zij, dan is de raad van commissarissen bevoegd, en pas als ook die ontbreekt het bestuur zelf.

Die volgorde is geen formaliteit. De accountant controleert het werk van het bestuur; daarom hoort de opdracht zo hoog mogelijk in de organisatie thuis. De wet voegt daaraan toe dat de aanwijzing door geen enkele voordracht wordt beperkt.

Wie de accountant mag zijn. De opdracht gaat naar een registeraccountant, naar een Accountant-Administratieconsulent met de vereiste aantekening in het accountantsregister, of naar een wettelijke auditor in de zin van de Wet toezicht accountantsorganisaties. Zij kan ook aan een organisatie van samenwerkende accountants worden verleend. Is de rechtspersoon een organisatie van openbaar belang, dan moet hij vóór de opdrachtverlening aan de Stichting Autoriteit Financiële Markten meedelen wie hij daarvoor op het oog heeft.

Intrekken kan niet zomaar

Intrekken kan door degene die de opdracht gaf, en daarnaast altijd door de algemene vergadering, maar alleen om gegronde redenen. De wet zegt er uitdrukkelijk bij wat géén gegronde reden is: een meningsverschil over methoden van verslaggeving of over controlewerkzaamheden. Een accountant die lastige vragen stelt, kan dus niet worden weggestuurd. Wil hij zich erover uitlaten, dan hoort de algemene vergadering hem. Bestuur en accountant moeten een intrekking of een tussentijdse beëindiging onverwijld en met motivering melden aan de Stichting Autoriteit Financiële Markten.

Wat de accountant onderzoekt

Hij onderzoekt of de jaarrekening het inzicht geeft dat artikel 2:362 BW vereist, of zij aan de wettelijke voorschriften voldoet, of het bestuursverslag volgens deze titel is opgesteld en met de jaarrekening verenigbaar is, en of de vereiste overige gegevens zijn toegevoegd. Van zijn onderzoek brengt hij verslag uit aan de raad van commissarissen en aan het bestuur, met in elk geval zijn bevindingen over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

De verklaring en het gevolg van haar ontbreken

De uitslag legt hij vast in een verklaring over de getrouwheid van de jaarrekening. Die vermeldt onder meer waarop het onderzoek zag, welke controlerichtlijnen zijn gevolgd, zijn oordeel over het vereiste inzicht en over het bestuursverslag, en een uitspraak over materiële onzekerheden die gerede twijfel kunnen doen rijzen of de rechtspersoon kan doorgaan. De verklaring heeft een van vier vormen: goedkeurend, met beperking, afkeurend, of een oordeelonthouding. De accountant ondertekent en dagtekent haar.

Heeft het bevoegde orgaan geen kennis kunnen nemen van de verklaring die aan de jaarrekening moest zijn toegevoegd, dan blijft vaststelling uit — tenzij bij de overige gegevens een wettige grond wordt gemeld waarom zij ontbreekt. Dat is een harde blokkade. Bij de nv werkt zij door in de winstuitkering: die volgt pas op de vaststelling van een jaarrekening waaruit blijkt dat er ruimte voor is (artikel 2:105 lid 3 BW). Bij de bv ligt dat anders. Daar beslist de algemene vergadering over een uitkering zolang het eigen vermogen uitstijgt boven de reserves die wet of statuten voorschrijven, en krijgt zo'n besluit pas werking zodra het bestuur er zijn goedkeuring aan geeft (artikel 2:216 leden 1 en 2 BW). De plicht tot openbaarmaking loopt intussen gewoon door: blijft de vaststelling uit, dan moet binnen de termijn de opgemaakte jaarrekening worden gedeponeerd. Iedere belanghebbende kan bovendien van de rechtspersoon nakoming vorderen van de verplichting om de opdracht te verlenen.

Een voorbeeld. Een middelgrote bv is controleplichtig, maar het bestuur stelt de opdracht aan de accountant steeds uit. Een minderheidsaandeelhouder kan dan bij de rechter nakoming vorderen. Blijft de verklaring uit, dan kan de vergadering de jaarrekening niet vaststellen en loopt het bestuur aan tegen de termijnen voor openbaarmaking.

In de praktijk

Voor het bestuur betekent dit dat de controle geen keuze is maar een sluitstuk waar de hele jaarcyclus op vastloopt als hij ontbreekt. Voor de algemene vergadering is de benoeming van de accountant een van haar belangrijkste bevoegdheden en geen hamerstuk. En voor commissarissen is het verslag van de accountant, dat rechtstreeks aan hen wordt uitgebracht, een onmisbaar instrument bij hun toezicht.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Waartoe verplicht de controle van de jaarrekening?

Hoge Raad · 2006-10-13 · ECLI:NL:HR:2006:AW2080

Polishouders van een omgevallen levensverzekeraar spraken de accountants aan die goedkeurende verklaringen bij de jaarrekeningen hadden afgegeven. De Hoge Raad overweegt dat de belangen die met een goede uitoefening van de taak van de externe controlerende accountant zijn gemoeid, niet beperkt zijn tot die van de rechtspersoon om wiens jaarrekening het gaat: derden moeten erop kunnen vertrouwen dat het gepubliceerde beeld getrouw is, zodat de accountant een wezenlijk publiek belang behartigt. Of hij onzorgvuldig heeft gehandeld, hangt af van onder meer de naleving van de geldende regelgeving, de aard en ernst van de schending en de voorzienbare kans op schade. Een tuchtrechtelijk oordeel dat in strijd met de beroepsnormen is gehandeld, brengt niet zonder meer civielrechtelijke aansprakelijkheid mee.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.