Boek 2 Artikel 359 (2:359 BW)

Tegen de beslissingen die de ondernemingskamer in een enquête neemt, staat geen hoger beroep open maar alleen beroep in cassatie bij de Hoge Raad. In cassatie wordt niet opnieuw naar de feiten gekeken; het gaat om de vraag of het recht juist is toegepast en of de beslissing begrijpelijk is gemotiveerd. Dit artikel regelt twee losse punten die daarbij spelen: wie het rechtsmiddel mag instellen, en wat er gebeurt met betalingen aan personen die de ondernemingskamer had aangewezen als de beschikking sneuvelt.

Wie in cassatie kan gaan

Volgens de gewone regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kunnen de verzoeker en de in de procedure verschenen belanghebbenden cassatie instellen. Dit artikel voegt daar de rechtspersoon aan toe, en wel uitdrukkelijk ongeacht of hij bij de ondernemingskamer is verschenen. Dat is bijzonder: normaal gesproken kan wie zich in een procedure niet heeft laten horen, daarna ook niet klagen.

Die uitzondering heeft een reden. Een enquête raakt de rechtspersoon in zijn inrichting, terwijl het bestuur dat hem vertegenwoordigt juist het onderwerp van de procedure kan zijn. Is het bestuur geschorst, verscheurd of onwillig, dan kan het gebeuren dat niemand namens de rechtspersoon verweer voert. De wet wil niet dat hij daardoor zijn rechtsmiddel kwijt is.

Wat cassatie niet is

De Hoge Raad beoordeelt niet of het onderzoek een ander resultaat had moeten opleveren of dat een andere voorziening beter was geweest. Dat zijn afwegingen van feitelijke aard, en die blijven bij de ondernemingskamer. Wel kan worden geklaagd over de maatstaf die is gehanteerd, over het passeren van een essentieel verweer of over het treffen van een maatregel die de wet niet toestaat.

Betalingen die blijven staan

Het tweede lid lost een praktisch probleem op. Stel dat een beschikking waarbij iemand als onderzoeker is aangewezen of als tijdelijk bestuurder, commissaris of beheerder van aandelen is aangesteld, in cassatie wordt vernietigd. Dan valt de grondslag onder die aanstelling weg. Zonder nadere regel zou de vergoeding of beloning die deze persoon inmiddels heeft ontvangen onverschuldigd zijn betaald en kunnen worden teruggevorderd.

De wet bepaalt dat dat niet zo is: de toegekende vergoeding wordt geacht niet onverschuldigd te zijn. De onderzoeker of tijdelijke bestuurder mag zijn geld houden. Hij heeft immers gewerkt in opdracht van de rechter, en hij kan er niets aan doen dat de beschikking later onderuit gaat.

Een voorbeeld. De ondernemingskamer stelt een tijdelijke commissaris aan bij een vennootschap en kent hem een beloning toe. Ruim een jaar later vernietigt de Hoge Raad de beschikking omdat de maatstaf voor de gegronde twijfel aan een juist beleid verkeerd is toegepast. De vennootschap wil de betaalde beloning terug. Dat lukt niet: de wet beschermt de commissaris uitdrukkelijk tegen die claim.

In de praktijk

Voor de rechtspersoon is het goed te weten dat de weg naar de Hoge Raad ook openstaat als het bestuur destijds heeft stilgezeten. Voor bestuurders en aandeelhouders geldt dat cassatie zelden de snelle oplossing is: de maatregel kan intussen gewoon werken als de ondernemingskamer voorlopige tenuitvoerlegging heeft bevolen. En wie zich laat benoemen tot onderzoeker of tijdelijk functionaris, loopt niet het risico zijn honorarium te moeten terugbetalen als de zaak in cassatie anders afloopt.