Boek 2 Artikel 121 (2:121 BW)

De statuten zijn de grondwet van de vennootschap. Dit artikel wijst aan wie ze mag veranderen: de algemene vergadering. Daarnaast regelt het wat er geldt als de statuten zelf die bevoegdheid hebben beperkt of uitgesloten — want ook dan zit de vennootschap niet voor altijd vast.

De hoofdregel

De algemene vergadering is bevoegd de statuten te wijzigen. Het bestuur is dat niet: het kan een voorstel doen en de akte laten passeren, maar de beslissing ligt bij de aandeelhouders. Welke meerderheid daarvoor nodig is, volgt uit de statuten zelf; zwijgen die, dan geldt de gewone regel van een volstrekte meerderheid van de uitgebrachte stemmen.

Als de statuten wijziging uitsluiten

Soms bevatten statuten een bepaling die zegt dat een bepaald artikel niet mag worden gewijzigd. Zo'n uitsluiting maakt de bepaling niet eeuwig. Wijziging blijft mogelijk, maar alleen met algemene stemmen in een vergadering waarin het gehele geplaatste kapitaal is vertegenwoordigd. Iedere aandeelhouder heeft dan in feite een vetorecht.

• Beperkende bepaling: een statutaire bepaling die de bevoegdheid tot wijziging van andere bepalingen beperkt, kan zelf alleen met dezelfde beperking worden gewijzigd.
• Uitsluitende bepaling: een bepaling die wijziging van andere bepalingen uitsluit, kan zelf alleen met algemene stemmen worden gewijzigd, en dan nog alleen wanneer het hele geplaatste kapitaal vertegenwoordigd is.

- Gevolg: het slot kan niet eenvoudiger worden opengebroken dan de deur die het beveiligt.

Waarom die constructie

Zonder deze regels zou een meerderheid de beschermende bepaling eerst kunnen schrappen en daarna alsnog doen wat die bepaling verbood. De wet sluit die omweg af: de bescherming trekt zich door naar de bepaling die haar bevat. Een minderheidsaandeelhouder die bij de oprichting of bij zijn toetreding een waarborg in de statuten heeft bedongen, kan daar dus op vertrouwen.

Wat dit artikel niet regelt, is de procedure. Dat een voorstel tot statutenwijziging bij de oproeping moet worden vermeld en ter inzage moet liggen, volgt uit artikel 2:123 BW; dat er een notariële akte nodig is, uit artikel 2:124 BW. Bevoegdheid, procedure en vorm moeten alle drie kloppen.

Een voorbeeld. In de statuten van een familie-nv staat dat de bepaling over de blokkeringsregeling niet kan worden gewijzigd. Twee van de drie aandeelhouders willen die regeling schrappen om aan een externe koper te kunnen verkopen. Dat lukt alleen als ook de derde aandeelhouder aanwezig is en meestemt. Blijft hij weg of stemt hij tegen, dan blijft de bepaling staan.

In de praktijk

Voor een minderheidsaandeelhouder is dit het artikel dat laat zien hoeveel een statutaire waarborg waard is: alles hangt af van de manier waarop de wijzigingsbevoegdheid daarbij is geregeld. Voor het bestuur betekent het dat vóór een statutenwijziging eerst de statuten zelf moeten worden gelezen — soms is er meer nodig dan een gewone meerderheid.