Boek 2 Artikel 338 (2:338 BW)

Een procedure tot gedwongen overdracht van aandelen heeft alleen zin als de aandelen er aan het eind nog zijn. Dit artikel zet ze daarom vast zodra de aangesproken aandeelhouder is opgeroepen, regelt hoe hij daar toch onderuit kan als hij een goede reden heeft, en geeft de ondernemingskamer de mogelijkheid tijdelijke maatregelen te nemen.

Het verbod en de periode

Vanaf het moment dat een afschrift van het verzoekschrift bij de oproeping aan hem is betekend tot de dag waarop de beschikking onherroepelijk is, kan de verweerder zijn aandelen niet vervreemden, verpanden of er een vruchtgebruik op vestigen. Het verbod loopt dus door zolang de zaak niet definitief is beslist, ook gedurende de termijn waarin nog cassatie kan worden ingesteld. De wetgever wilde voorkomen dat een aandeelhouder de procedure doorkruist door zijn pakket tijdens de rit bij een derde onder te brengen.

• Vervreemden: niet, tenzij de verzoekers toestemming geven.
• Verpanden of een vruchtgebruik vestigen: evenmin; ook die rechtshandelingen vallen onder het verbod.

- Toestemming: weigeren de verzoekers, dan kan de ondernemingskamer op verzoek van de verweerder toestemming geven als hij bij de handeling een redelijk belang heeft; tegen die beslissing staat geen hogere voorziening open.

Na toewijzing

Is het verzoek toegewezen, dan kan de verweerder zijn aandelen alleen nog overdragen langs het spoor van de artikelen 2:339 tot en met 2:341 BW: eerst wordt de prijs bepaald, dan volgen levering en betaling volgens de wettelijke regeling. Hij kan de aandelen dus niet buiten die procedure om aan een willekeurige derde kwijt, ook niet tegen een hogere prijs.

Voorlopige voorzieningen

De ondernemingskamer kan een voorlopige voorziening treffen die werkt tot het moment waarop de aandelen worden overgedragen. Zo'n voorziening kan uitkomst bieden wanneer de verhoudingen in de vennootschap tijdens de procedure onwerkbaar zijn. Artikel 223 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering geldt daarbij overeenkomstig, en een verzoek om zo'n voorziening wordt met de meeste spoed behandeld.

Een voorbeeld. Twee broers zijn samen aandeelhouder van een installatiebedrijf; de een vraagt de ondernemingskamer de ander tot overdracht van zijn aandelen te veroordelen. Kort na de betekening wil de aangesproken broer zijn aandelen verpanden aan een bank, als zekerheid voor een lening waarmee hij de verbouwing van zijn woning betaalt. De verzoeker weigert toestemming. De aangesproken broer kan zich dan tot de ondernemingskamer wenden en moet aannemelijk maken dat hij bij die verpanding een redelijk belang heeft; tegen haar beslissing staat geen hogere voorziening open.

In de praktijk

Voor de verzoekers markeert de betekening van de oproeping het moment vanaf wanneer de aandelen vastliggen; wat daarvóór gebeurt, valt niet onder het verbod. De aangesproken aandeelhouder heeft zolang de zaak loopt voor een verkoop, een verpanding of de vestiging van een vruchtgebruik toestemming nodig van de verzoekers of, als zij die weigeren, van de ondernemingskamer. Wie in de tussentijd bescherming nodig heeft tegen besluiten in de vennootschap, kan daarvoor een voorlopige voorziening vragen.