Boek 2 Artikel 12 (2:12 BW)

Dit artikel geeft rechtspersonen de ruimte om belangenverstrengeling in de stemming te voorkomen. Gaat een besluit erover dat de rechtspersoon aan bepaalde personen rechten toekent of hun een verplichting kwijtscheldt, anders dan in hun hoedanigheid van lid, aandeelhouder of lid van een orgaan, dan mogen de statuten die personen het stemrecht daarover ontzeggen. Diezelfde ontzegging mag zich uitstrekken tot hun echtgenoot, hun geregistreerde partner en hun bloedverwanten in de rechte lijn.

Welke besluiten eronder vallen

Het artikel noemt twee soorten besluiten: het toekennen van rechten en het kwijtschelden van verplichtingen. Beslissend is dat het voordeel de betrokkene persoonlijk toevalt, los van zijn plaats binnen de rechtspersoon. Denk aan een besluit om een aandeelhouder een huurrecht op een pand van de vennootschap te geven, of om af te zien van een vordering die de rechtspersoon op een lid heeft. Wat iemand toekomt omdat hij lid, aandeelhouder of orgaanlid is, valt er niet onder: een besluit dat de contributie voor alle leden gelijk verlaagt, raakt ieder lid in zijn hoedanigheid en geeft geen grond voor uitsluiting van wie daarvan profiteert.

Het moet in de statuten staan

Dit is een mogelijkheid, geen automatisme. Zwijgen de statuten, dan houdt de betrokkene gewoon zijn stemrecht. Een bepaling als deze komt in de statuten bij de oprichting of later via een statutenwijziging, volgens de regels die daarvoor bij de betreffende rechtspersoon gelden. Hoe duidelijker de bepaling omschrijft op welke besluiten zij ziet, hoe kleiner de kans op onzekerheid achteraf over de vraag wie mocht meestemmen.

De kring van familieleden

De wet noemt uitdrukkelijk de echtgenoot, de geregistreerde partner en de bloedverwanten in de rechte lijn: ouders, kinderen, grootouders en kleinkinderen. De statuten kunnen de ontzegging tot hen uitstrekken. Verder reikt de opsomming niet: broers, zussen en aangetrouwde familie staan er niet in.

Een uitgesloten stem die toch wordt uitgebracht

Bevatten de statuten de ontzegging en brengt een uitgesloten persoon toch een stem uit, dan is die stem nietig (artikel 2:13 BW) en telt zij niet mee. De uitslag moet dan opnieuw worden bepaald zonder die stem. Haalt het besluit zonder die stem de vereiste meerderheid niet, dan is het niet tot stand gekomen. Bleef de meerderheid ook zonder die stem overeind, dan staat het besluit, onverminderd de regels over vernietigbare besluiten in artikel 2:15 BW.

Verhouding tot het tegenstrijdig belang van bestuurders

Dit artikel gaat over het stemrecht in het orgaan dat het besluit neemt, zoals de algemene vergadering of de ledenvergadering, en werkt alleen als de statuten er gebruik van maken. Voor bestuurders met een persoonlijk belang dat strijdig is met dat van de vennootschap, bevat de wet eigen regels die zonder statutaire bepaling gelden, zoals artikel 2:129 lid 6 BW voor de nv en artikel 2:239 lid 6 BW voor de bv: zo'n bestuurder neemt niet deel aan de beraadslaging en besluitvorming.

Een vereniging wil de lening kwijtschelden die zij jaren geleden aan een van haar leden verstrekte om een clubhuis te verbouwen. Dat lid zit met zijn dochter in de ledenvergadering. Bevatten de statuten een bepaling als deze, dan blijven beide stemmen buiten beschouwing en beslissen de overige leden of de kwijtschelding er komt.

In de praktijk

Voor bestuurders en voorzitters is dit een reden om vóór de stemming vast te stellen wie belang heeft bij de uitkomst en wat de statuten daarover zeggen. Leg in de notulen vast wie niet heeft meegestemd en waarom. Voor leden en aandeelhouders die zich overvallen voelen door een besluit waarvan iemand persoonlijk beter wordt, is dit artikel het eerste dat zij in de statuten opzoeken.