Boek 2 Artikel 95 (2:95 BW)

Een naamloze vennootschap kan niet haar eigen aandeelhouder worden op het moment dat de aandelen ontstaan. Dit artikel verbiedt haar eigen aandelen te nemen. De gedachte erachter is eenvoudig: als de vennootschap zelf de aandelen neemt, moet zij het geld daarvoor uit haar eigen vermogen halen en komt er per saldo geen kapitaal binnen.

Nemen is iets anders dan verkrijgen

Nemen betekent hier: aandelen aanvaarden bij de uitgifte ervan, en daarmee de stortingsplicht op zich nemen. Dat is iets anders dan het later kopen van eigen aandelen die al bij een ander uitstonden. Dat laatste is onder voorwaarden wel mogelijk en is elders in deze titel geregeld; het verbod in dit artikel geldt alleen voor het nemen bij uitgifte.

Wat er gebeurt als het toch gebeurt

De wet laat de uitgifte niet ongeldig zijn, maar verlegt haar. Aandelen die de vennootschap in strijd met het verbod heeft genomen, gaan op het moment van nemen van rechtswege over op de gezamenlijke bestuurders. Zij worden dus zelf aandeelhouder, of zij dat willen of niet, en iedere bestuurder is hoofdelijk aansprakelijk voor de volstorting, vermeerderd met de wettelijke rente vanaf dat moment.

Hoofdelijk wil zeggen dat de vennootschap het hele bedrag bij één bestuurder kan opeisen; die moet daarna zelf met zijn medebestuurders afrekenen. Er is geen drempel van ernstig verwijt en geen taakverdeling die redding biedt: de aansprakelijkheid volgt hier rechtstreeks uit de wet.

Zijn de aandelen al bij de oprichting geplaatst, dan treft dezelfde regel de gezamenlijke oprichters. Zij zijn op dat moment immers degenen die de vennootschap vormgeven en die de aandelen plaatsen.

De stroman

Het verbod is niet te omzeilen door iemand anders voor te schuiven. Neemt iemand anders op eigen naam een aandeel, maar doet hij dat voor rekening van de vennootschap, dan geldt hij als iemand die het voor zichzelf heeft genomen. Hij draagt dus zelf de stortingsplicht en kan zich niet verhalen op de vennootschap met het argument dat hij slechts optrad namens haar.

Een voorbeeld. Een nv wil bij een uitgifte een deel van de nieuwe aandelen zelf aanhouden om die later aan werknemers te kunnen uitreiken. Zij laat een bevriende adviseur die aandelen nemen en zegt toe hem het bedrag te vergoeden. De wet ziet die adviseur dan als aandeelhouder voor eigen rekening; hij moet zelf volstorten en zit met de aandelen.

In de praktijk

Voor een bestuurder is dit een bepaling met scherpe kanten: een besluit dat wordt uitgevoerd zonder dat iemand op de aandeelhouderskant let, kan hem persoonlijk een stortingsplicht opleveren. Wie nieuwe aandelen wil creëren voor een werknemersregeling of voor een latere overname, moet daarvoor een andere route kiezen dan de vennootschap zelf als nemer opvoeren.

Voor een schuldeiser en voor een medeaandeelhouder is dit een van de bepalingen die bewaken dat het opgehaalde kapitaal echt van buiten komt. Het verbod hoort thuis in de rij regels die de kapitaalbescherming bij de nv vormgeven, samen met de voorschriften over storting en over inbreng in natura.