Boek 2 Artikel 98a (2:98a BW)

De regels over verkrijging van eigen aandelen zouden weinig voorstellen zonder sanctie. Dit artikel levert die sanctie. Het onderscheidt daarbij naar het soort aandeel: bij aandelen op naam is de verkrijging nietig, bij aandelen aan toonder en certificaten belanden de stukken bij de bestuurders zelf.

Aandelen op naam: nietig

Verkrijgt de vennootschap aandelen op naam in strijd met de vermogenstoets of zonder de vereiste machtiging, dan is die verkrijging nietig. Nietig betekent dat er juridisch niets is gebeurd: de aandelen zijn nooit overgegaan, ook al staan zij in de administratie. Dat kan hard uitpakken voor de verkoper die van niets wist. Daarom zijn de bestuurders hoofdelijk aansprakelijk tegenover de vervreemder te goeder trouw die door die nietigheid schade lijdt.

Toonderaandelen en certificaten: over op de bestuurders

Bij aandelen aan toonder en bij certificaten van aandelen werkt de wet anders, omdat nietigheid daar het handelsverkeer zou ontwrichten. Zulke stukken gaan op het moment van de verkrijging over op de gezamenlijke bestuurders. Iedere bestuurder is hoofdelijk aansprakelijk om de verkrijgingsprijs aan de vennootschap te vergoeden, met de wettelijke rente vanaf dat moment. De vennootschap krijgt haar geld dus terug uit de zak van het bestuur, en de bestuurders zitten met de stukken.

De grens van een tiende en de termijn van drie jaar

Soms komt een vennootschap zonder eigen toedoen aan eigen aandelen: door omzetting in een naamloze vennootschap, door verkrijging om niet of door verkrijging onder algemene titel. Dat mag, maar niet blijvend. Samen met haar dochtermaatschappijen mag zij dan hoogstens drie jaren lang meer dan een tiende van het geplaatste kapitaal aan eigen aandelen houden; eigen aandelen die zij in pand heeft, tellen mee.

Wat zij aan het einde van de laatste dag van die drie jaren te veel houdt, gaat van rechtswege over op de gezamenlijke bestuurders. Zij zijn dan hoofdelijk aansprakelijk voor betaling aan de vennootschap van de waarde van die aandelen op dat tijdstip, met de wettelijke rente daarover. Ook hier vallen certificaten onder het begrip aandelen.

• Niet volgestort en onder algemene titel verkregen: dezelfde regeling geldt voor elk niet volgestort eigen aandeel dat de vennootschap onder algemene titel heeft verkregen en binnen drie jaren niet heeft vervreemd of ingetrokken.
• Werknemersaandelen zonder machtiging: verkrijgt de vennootschap eigen aandelen of certificaten via de statutaire werknemersregeling zonder machtiging van de algemene vergadering, dan geldt hetzelfde als zij die een jaar houdt.

Een voorbeeld. Een nv erft aandelen in haar eigen kapitaal uit een nalatenschap; daarmee komt zij boven een tiende van het geplaatste kapitaal. Het bestuur laat het erbij zitten. Drie jaar later gaan de aandelen die zij te veel houdt van rechtswege over op de bestuurders, die de waarde daarvan aan de vennootschap moeten betalen. Het aandelenbezit was niet verboden; het te lang laten liggen wel.

In de praktijk

Voor een bestuurder betekent dit dat de teller loopt zodra eigen aandelen binnenkomen. Zet de datum drie jaar vooruit in de agenda en zorg dat het overschot binnen die periode wordt vervreemd of ingetrokken. Wie aandelen op naam aan de vennootschap verkoopt, gaat vooraf na of er een geldige machtiging ligt en of het vermogen de toets doorstaat: ontbreekt dat, dan is niet de koop maar de verkrijging nietig, zodat de aandelen niet op de vennootschap overgaan terwijl de verplichtingen uit de koopovereenkomst in beginsel blijven bestaan. Levert de vennootschap alsnog binnen de wettelijke grenzen, dan kan de overdracht dus later wel slagen; lijdt de verkoper te goeder trouw intussen schade, dan kan hij de bestuurders aanspreken.