Boek 2 Artikel 107a (2:107a BW)

Sommige bestuursbesluiten veranderen de vennootschap zo ingrijpend dat de aandeelhouder in feite in een andere onderneming belegt dan waarin hij instapte. Dit artikel legt zulke besluiten bij de algemene vergadering ter goedkeuring voor. Het gaat om besluiten die de identiteit of het karakter van de vennootschap, of van haar onderneming, belangrijk veranderen.

Welke besluiten in ieder geval

• Verkoop van de onderneming: overdracht van de onderneming of vrijwel de gehele onderneming aan een derde.
• Duurzame samenwerking: het aangaan of verbreken van een duurzame samenwerking van de vennootschap of een dochtermaatschappij met een andere rechtspersoon of vennootschap, of het optreden als volledig aansprakelijke vennoot in een commanditaire vennootschap of vennootschap onder firma, als die samenwerking of verbreking ingrijpende betekenis heeft.
• Grote deelnemingen: het verwerven of afstoten van een deelneming die ten minste een derde waard is van de activa volgens de balans met toelichting uit de laatst vastgestelde jaarrekening, of volgens de geconsolideerde balans als de vennootschap die opstelt. Het gaat daarbij zowel om een deelneming die de vennootschap zelf neemt of afstoot als om een deelneming die via een dochtermaatschappij loopt.

Deze drie zijn voorbeelden, geen uitputtende lijst. Ook elk ander besluit waardoor de nv of haar onderneming van identiteit of karakter verandert, en wel op belangrijke wijze, moet aan de vergadering worden voorgelegd. Daarmee is meteen gezegd hoe je bij twijfel toetst: hoe belangrijk is die verandering? De grens van een derde van de activa hoort alleen bij het geval van de deelneming; ook een besluit dat die grens niet haalt, kan onder de open norm van de aanhef van lid 1 vallen.

Besluiten is niet vertegenwoordigen

Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis. De wet zegt met zoveel woorden dat het ontbreken van de goedkeuring de vertegenwoordigingsbevoegdheid van het bestuur of van de bestuurders niet aantast. Verkoopt het bestuur de onderneming zonder goedkeuring, dan is de koper in beginsel gewoon eigenaar geworden; de koopovereenkomst staat.

Dat betekent niet dat het gebrek zonder gevolgen blijft. Het raakt de interne verhouding: het bestuur heeft zonder de vereiste goedkeuring gehandeld, en dat kan gevolgen hebben voor zijn taakvervulling, voor het vertrouwen van de vergadering en voor de vraag of er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen.

De rol van de ondernemingsraad

Heeft de vennootschap op grond van wettelijke bepalingen een ondernemingsraad ingesteld, dan mag het verzoek om goedkeuring niet aan de algemene vergadering worden voorgelegd voordat die raad tijdig vóór de datum van de oproeping in de gelegenheid is gesteld een standpunt te bepalen. Dat standpunt gaat tegelijk met het verzoek naar de algemene vergadering. De voorzitter van de raad, of een lid dat hij aanwijst, kan het standpunt in de vergadering toelichten. Ontbreekt het standpunt, dan tast dat de besluitvorming over de goedkeuring niet aan.

Onder ondernemingsraad valt ook die van de onderneming van een dochtermaatschappij, mits de werknemers van de vennootschap en de groepsmaatschappijen in meerderheid in Nederland werken. Zijn er meer ondernemingsraden, dan oefenen zij de bevoegdheid gezamenlijk uit; is er een centrale ondernemingsraad, dan komt zij aan die raad toe.

Een voorbeeld. Een nv met twee bedrijfsonderdelen wil het grootste onderdeel verkopen. Dat is een verandering van het karakter van de onderneming. Het bestuur legt het besluit ter goedkeuring voor, na de ondernemingsraad de kans te hebben gegeven een standpunt te bepalen. Zou het bestuur de verkoop zonder goedkeuring doorzetten, dan is de koper toch eigenaar — maar staat het bestuur tegenover zijn aandeelhouders met lege handen.

In de praktijk

Voor een bestuurder betekent dit dat de agenda van een grote transactie begint bij de ondernemingsraad en pas daarna naar de aandeelhouders gaat. Voor een aandeelhouder is dit het artikel waarmee hij een ingrijpende koerswijziging op de agenda krijgt; voor de werknemer is het de plek waar zijn vertegenwoordiging aan tafel komt.