Boek 2 Artikel 181 (2:181 BW)

Omzetting van een bv in een andere rechtsvorm en de schadeloosstelling

Wanneer de vennootschap zich krachtens artikel 18 omzet in een vereniging, coöperatie, of onderlinge waarborgmaatschappij, wordt iedere aandeelhouder lid, tenzij hij de schadeloosstelling heeft gevraagd als bedoeld in het tweede lid.
Na een besluit tot omzetting in een vereniging, stichting, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij kan iedere aandeelhouder, daaronder mede begrepen iedere houder van stemrechtloze of winstrechtloze aandelen, die niet met het besluit tot omzetting heeft ingestemd, de vennootschap schadeloosstelling vragen voor het verlies van zijn aandelen. Het verzoek tot schadeloosstelling moet schriftelijk aan de vennootschap worden gedaan binnen één maand nadat zij aan de aandeelhouder heeft meegedeeld dat hij deze schadeloosstelling kan vragen. De mededeling geschiedt op dezelfde wijze als de oproeping tot een algemene vergadering.
Wanneer de vennootschap zich omzet in een naamloze vennootschap kan iedere houder van stemrechtloze of winstrechtloze aandelen, die niet met het besluit tot omzetting heeft ingestemd, bij de vennootschap een verzoek tot schadeloosstelling indienen. Het verzoek tot schadeloosstelling moet schriftelijk aan de vennootschap worden gedaan binnen één maand nadat zij aan de aandeelhouder heeft meegedeeld dat hij deze schadeloosstelling kan vragen. De mededeling geschiedt op dezelfde wijze als de oproeping tot een algemene vergadering. De aandelen waarop het verzoek betrekking heeft, vervallen op het moment waarop de omzetting van kracht wordt.
Het voorstel tot omzetting vermeldt het bedrag van de schadeloosstelling als bedoeld in het tweede en derde lid, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen. De deskundigen brengen over de waardebepaling schriftelijk bericht uit, dat met de oproeping tot de vergadering waarop over de omzetting wordt beslist, wordt meegezonden. Indien tussen partijen op grond van de statuten of een overeenkomst waarbij de vennootschap en de desbetreffende aandeelhouders partij zijn, bepalingen over de vaststelling van de waarde van de aandelen of de vaststelling van de schadeloosstelling gelden, stellen de deskundigen hun bericht op met inachtneming daarvan. De benoeming van deskundigen kan achterwege blijven, indien de statuten of een overeenkomst waarbij de vennootschap en de desbetreffende aandeelhouders partij zijn, een duidelijke maatstaf bevatten aan de hand waarvan de schadeloosstelling zonder meer kan worden vastgesteld.
Artikel 231 lid 4 is niet van toepassing ten aanzien van een besluit tot statutenwijziging in het kader van een omzetting van de vennootschap in een andere rechtsvorm.
Wanneer een rechterlijke machtiging is vereist voor de omzetting als bedoeld in artikel 18 leden 4 en 5, wordt die tevens geweigerd indien de belangen van houders van stemrechtloze en winstrechtloze aandelen in de vennootschap onvoldoende zijn ontzien.

Toelichting

Een bv kan zich omzetten in een andere rechtsvorm, bijvoorbeeld in een vereniging, een stichting, een coöperatie, een onderlinge waarborgmaatschappij of een naamloze vennootschap. Dit artikel regelt wat er dan met de positie van de aandeelhouders gebeurt en welke bescherming zij krijgen als zij die stap niet wilden.

Van aandeelhouder naar lid

Zet de vennootschap zich om in een vereniging, coöperatie of onderlinge waarborgmaatschappij, dan wordt iedere aandeelhouder van rechtswege lid. Dat is een ingrijpende verandering: een aandeel is een vermogensrecht dat verkocht kan worden, terwijl een lidmaatschap persoonlijk is en in beginsel niet overdraagbaar. Wie de schadeloosstelling vraagt, wordt geen lid.

De schadeloosstelling

Iedere aandeelhouder die niet met het omzettingsbesluit heeft ingestemd, kan de vennootschap schadeloosstelling vragen voor het verlies van zijn aandelen. Dat geldt uitdrukkelijk ook voor houders van stemrechtloze of winstrechtloze aandelen, die bij de besluitvorming zelf vaak weinig in te brengen hebben. Het verzoek moet schriftelijk worden gedaan binnen één maand nadat de vennootschap aan de aandeelhouder heeft laten weten dat hij die mogelijkheid heeft, en die mededeling gaat op dezelfde wijze als een oproeping voor een algemene vergadering.

Bij een omzetting in een naamloze vennootschap ligt het beperkter. Dan kunnen alleen houders van stemrechtloze of winstrechtloze aandelen die niet instemden om schadeloosstelling vragen, langs dezelfde weg en binnen dezelfde maand. Hun aandelen vervallen op het moment waarop de omzetting van kracht wordt.

Hoe het bedrag wordt bepaald

Het voorstel tot omzetting vermeldt het bedrag van de schadeloosstelling, vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen. Die brengen daarover schriftelijk bericht uit, dat met de oproeping voor de vergadering wordt meegestuurd, zodat aandeelhouders vóór de stemming weten waar zij aan toe zijn. Gelden er tussen de vennootschap en de betrokken aandeelhouders afspraken over waardering, uit de statuten of uit een overeenkomst, dan houden de deskundigen zich daaraan.

Deskundigen zijn niet altijd nodig. Bevatten de statuten of zo'n overeenkomst een duidelijke maatstaf waarmee de schadeloosstelling zonder meer kan worden berekend, dan kan hun benoeming achterwege blijven. Dat scheelt tijd en kosten, maar vraagt wel dat die maatstaf echt eenduidig is.

Twee bijzonderheden

Voor een statutenwijziging in het kader van een omzetting geldt de beperking van artikel 2:231 BW, vierde lid, niet. En is voor de omzetting een rechterlijke machtiging nodig, dan wordt die ook geweigerd als de belangen van houders van stemrechtloze en winstrechtloze aandelen onvoldoende zijn ontzien. De rechter kijkt dus uitdrukkelijk naar de positie van deze aandeelhouders.

Een voorbeeld. Een bv van sportschoolhouders wil verder als coöperatie. Een minderheidsaandeelhouder ziet niets in een lidmaatschap. Hij stemt tegen, ontvangt de mededeling en vraagt binnen een maand schadeloosstelling voor het bedrag dat de deskundigen in het voorstel hebben genoemd.

In de praktijk

Voor het bestuur is de volgorde bepalend: eerst het deskundigenbericht, dan de oproeping met dat bericht, dan het besluit en de mededeling waarna de maandtermijn loopt. Voor de aandeelhouder die het niet eens is met de omzetting geldt vooral: laat vastleggen dat u niet instemt, en reageer binnen de maand.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.