Boek 2 Artikel 144 (2:144 BW)

Wie een commissaris mag benoemen, mag hem ook wegsturen. Dat is de kern van dit artikel: de bevoegdheid tot schorsing en ontslag ligt bij degene die tot benoeming bevoegd is. Meestal is dat de algemene vergadering; is een commissaris op grond van een statutair recht door een ander benoemd, dan is die ander aan zet. Voor de structuurvennootschap geldt een eigen regeling.

Wie beslist

Het uitgangspunt is spiegelbeeldig aan de benoeming. Heeft de algemene vergadering benoemd, dan besluit zij ook over schorsing en ontslag. Berust de benoeming bij een derde met een statutair benoemingsrecht, dan kan de algemene vergadering die commissaris niet zelf naar huis sturen; zij zou daarvoor eerst de statuten moeten wijzigen, en dat vergt de weg van een statutenwijziging bij de notaris.

De uitzondering betreft de grote vennootschap waarvoor het structuurregime geldt; daar geldt de hoofdregel van dit artikel niet. Wie een commissaris kan ontslaan, volgt daar uit de artikelen 2:161 en 2:161a BW, waarin de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam en de algemene vergadering ieder een eigen rol hebben. Ook de schorsing ligt anders: daarover beslist de raad van commissarissen, zonder de aandeelhouders erin te kennen. Zo'n schorsing eindigt van rechtswege als de vennootschap niet binnen een maand na het begin ervan bij de ondernemingskamer om zijn ontslag verzoekt.

Schorsing en ontslag zijn twee dingen

Schorsing is tijdelijk: de commissaris blijft in functie maar mag zijn taak voorlopig niet uitoefenen. Dat is de aangewezen route als er onderzoek loopt of als er twijfel is gerezen over zijn positie. Ontslag beëindigt de functie definitief. Voor beide is een besluit nodig van het bevoegde orgaan, genomen volgens de regels die de statuten en de wet aan de besluitvorming stellen.

Het artikel verklaart daarnaast het tweede en het derde lid van artikel 2:134 BW van overeenkomstige toepassing. Die leden horen bij de ontslagregeling voor bestuurders van een nv. Zij begrenzen wat de statuten mogen eisen aan een zwaardere meerderheid voor zo'n besluit, en zij sluiten uit dat de rechter de beëindigde rechtsbetrekking laat herstellen. Een ontslagen commissaris kan dus niet terugkeren via een vordering tot herstel; hem rest hooguit een discussie over schadevergoeding.

Het besluit zelf

Een ontslagbesluit moet zorgvuldig tot stand komen. De commissaris moet worden gehoord voordat over zijn positie wordt besloten, en het onderwerp moet op de agenda staan zodat aandeelhouders weten waarover zij stemmen. Wordt daaraan voorbijgegaan, dan loopt het besluit het risico te worden aangetast wegens strijd met de regels over de totstandkoming van besluiten.

Een voorbeeld. Een commissaris van een familie-nv blijkt zaken te doen met een concurrent. De algemene vergadering schorst hem eerst, zodat hij niet langer meebeslist, en laat onderzoeken wat er speelt. Blijkt het beeld te kloppen, dan volgt het ontslagbesluit in een vergadering waarvoor hij is opgeroepen en waarin hij zijn kant van het verhaal kan geven.

In de praktijk

Voor de vennootschap is het zaak vooraf te weten wie precies bevoegd is; dat is niet altijd de algemene vergadering. Voor de commissaris is van belang dat zijn functie op elk moment kan eindigen: het commissariaat is een vertrouwensfunctie zonder ontslagbescherming zoals werknemers die kennen.