Boek 2 Artikel 189 (2:189 BW)

Statuten werken vaak met drempels: de houders van een bepaald gedeelte van het kapitaal kunnen iets afdwingen of moeten ergens mee instemmen. Dan rijst de vraag welk kapitaal wordt bedoeld. Dit artikel geeft daarop het antwoord: bedoeld is het geplaatste gedeelte van het maatschappelijk kapitaal, tenzij uit de statuten iets anders blijkt.

Twee begrippen die vaak worden verward

Het maatschappelijk kapitaal is het maximum aan aandelen dat de vennootschap kan uitgeven zonder haar statuten te wijzigen; het is een plafond en zegt niets over wat er werkelijk is uitgegeven. Het geplaatste kapitaal is het bedrag aan aandelen dat daadwerkelijk aan aandeelhouders is uitgegeven. Bij een bv is een maatschappelijk kapitaal bovendien niet verplicht.

Het verschil kan groot zijn. Een vennootschap met een maatschappelijk kapitaal van honderdduizend euro kan slechts twintigduizend euro aan aandelen hebben uitgegeven. Wie zou rekenen met het maatschappelijk kapitaal, zou een drempel van een tiende pas halen met de helft van alle uitgegeven aandelen.

De uitleg die de wet voorschrijft

Om die scheefheid te voorkomen kiest de wet voor het geplaatste kapitaal als maatstaf. Een statutaire bepaling waarin sprake is van houders van zoveel aandelen als samen een zeker deel van het kapitaal uitmaken, moet dus worden gelezen als een deel van wat er werkelijk is uitgegeven. Zo sluit de drempel aan bij de feitelijke zeggenschapsverhoudingen.

De regel is van aanvullend recht. Blijkt uit de statuten het tegendeel, bijvoorbeeld doordat zij uitdrukkelijk het maatschappelijk kapitaal aanwijzen, dan geldt die keuze. Wie dat wil, moet het dus opschrijven; anders geldt de wettelijke uitleg.

Ter illustratie. Een bv heeft statutair vastgelegd dat haar bestuur een bepaald besluit alleen mag nemen met instemming van aandeelhouders die samen een tiende van het kapitaal vertegenwoordigen. De vennootschap heeft een maatschappelijk kapitaal van vijftigduizend euro, waarvan tienduizend euro is uitgegeven. De grens ligt dan bij duizend euro nominaal aan aandelen en niet bij vijfduizend.

In de praktijk

Reken bij elke statutaire drempel eerst uit hoeveel er is geplaatst; het aandeelhoudersregister en de opgave in het handelsregister geven daarvoor de gegevens. Wordt er nieuw kapitaal uitgegeven, dan verschuift de drempel mee, waardoor een minderheidsaandeelhouder een recht kan verliezen dat hij eerder wel had. Dat is een reden om bij een voorgenomen uitgifte scherp te kijken naar de eigen positie.