Boek 2 Artikel 30 (2:30 BW)

De vereniging zonder notariële statuten en het risico voor haar bestuurders

Een vereniging waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte, kan geen registergoederen verkrijgen en kan geen erfgenaam zijn.
De bestuurders zijn hoofdelijk naast de vereniging verbonden voor schulden uit een rechtshandeling die tijdens hun bestuur opeisbaar worden. Na hun aftreden zijn zij voorts hoofdelijk verbonden voor schulden, voortspruitend uit een tijdens hun bestuur verrichte rechtshandeling, voor zover daarvoor niemand ingevolge de vorige zin naast de vereniging is verbonden. Aansprakelijkheid ingevolge een der voorgaande zinnen rust niet op degene die niet tevoren over de rechtshandeling is geraadpleegd en die heeft geweigerd haar, toen zij hem bekend werd, als bestuurder voor zijn verantwoording te nemen. Ontbreken personen die ingevolge de eerste of tweede zin naast de vereniging zijn verbonden, dan zijn degenen die handelden, hoofdelijk verbonden.
De bestuurders van een zodanige vereniging kunnen haar doen inschrijven in het handelsregister. Indien de statuten op schrift zijn gesteld, leggen zij alsdan een afschrift daarvan ten kantore van dat register neer.
Heeft de inschrijving, bedoeld in het vorige lid, plaatsgevonden, dan is degene die uit hoofde van lid 2 wordt verbonden slechts aansprakelijk, voor zover de wederpartij aannemelijk maakt dat de vereniging niet aan de verbintenis zal voldoen.

Toelichting

Een vereniging die is opgericht zonder notariële akte is een rechtspersoon, maar met twee beperkingen en één aanzienlijk risico voor haar bestuurders. Zij kan geen registergoederen verkrijgen — geen huis, geen clubgebouw, geen stuk grond — en zij kan geen erfgenaam zijn. En de bestuurders zijn naast de vereniging hoofdelijk verbonden voor schulden uit rechtshandelingen. Wie in het bestuur van zo'n vereniging zit, moet dit artikel kennen, want het raakt zijn privévermogen.

Wat de vereniging niet kan

Registergoederen zijn goederen voor de overdracht of vestiging waarvan inschrijving in de openbare registers nodig is (artikel 3:10 BW). Daaronder vallen onroerende zaken, maar ook rechten als erfpacht en opstal, en ingeschreven schepen en luchtvaartuigen. Daarnaast kan de vereniging niet als erfgenaam optreden. Buiten die twee beperkingen neemt zij gewoon deel aan het rechtsverkeer: zij kan overeenkomsten sluiten, geld op een rekening houden, personeel in dienst nemen en procederen. Wil de vereniging een registergoed verkrijgen of erfgenaam kunnen zijn, dan moeten haar statuten in een notariële akte worden opgenomen. Vanaf dat moment gelden de beperkingen van het eerste lid niet meer en is voor de bestuurders artikel 2:29 BW van belang.

Hoofdelijke verbondenheid van de bestuurders

De bestuurders zijn naast de vereniging hoofdelijk verbonden voor schulden uit een rechtshandeling die tijdens hun bestuur opeisbaar worden. Na hun aftreden zijn zij nog verbonden voor schulden uit rechtshandelingen die tijdens hun bestuursperiode zijn verricht, voor zover niemand op grond van de eerste regel naast de vereniging verbonden is. Ontbreken zulke personen helemaal, dan zijn degenen die handelden hoofdelijk verbonden. Het tweede lid wijst zo in drie stappen aan wie naast de vereniging instaat: de zittende bestuurders, de afgetreden bestuurders en ten slotte de handelende personen.

Wanneer een bestuurder buiten schot blijft

De wet kent één uitzondering. De aansprakelijkheid rust niet op de bestuurder die vooraf niet over de rechtshandeling is geraadpleegd en die heeft geweigerd haar als bestuurder voor zijn verantwoording te nemen toen zij hem bekend werd. Een bestuurder die wel vooraf is geraadpleegd, of die na kennisname geen afstand neemt, valt niet onder de uitzondering. Omdat hij zelf moet kunnen aantonen dat hij aan beide voorwaarden voldoet, is het van belang dat zijn weigering later te bewijzen is, bijvoorbeeld met een e-mail of een aantekening in de notulen.

Vrijwillige inschrijving verzacht het risico

De bestuurders kunnen de vereniging vrijwillig laten inschrijven in het handelsregister, en zijn de statuten op schrift gesteld, dan leggen zij daar een afschrift van neer. Dat heeft een concreet gevolg: na die inschrijving is de bestuurder alleen nog aansprakelijk voor zover de wederpartij aannemelijk maakt dat de vereniging zelf niet aan haar verbintenis zal voldoen. De bestuurder komt dan pas in beeld als de vereniging naar verwachting zelf niet betaalt.

Een carnavalsvereniging zonder akte bestelt voor duizenden euro's aan materiaal. Het feest valt in het water en de kas is leeg. De leverancier kan de bestuurders persoonlijk aanspreken. Was de vereniging ingeschreven geweest, dan had hij eerst aannemelijk moeten maken dat de vereniging zelf niet zou betalen. En was zij bij notariële akte opgericht, dan waren de bestuurders pas vrij geweest nadat de vereniging voor het handelsregister was opgegeven en een afschrift van de akte daar was gedeponeerd; zolang dat niet is gebeurd, is volgens artikel 2:29 BW iedere bestuurder die de vereniging aan een rechtshandeling bindt, naast haar hoofdelijk aansprakelijk.

In de praktijk

Voor een club die alleen contributie int en een zaaltje huurt, brengt de informele vorm weinig verplichtingen mee. Worden er grotere contracten gesloten, komt er personeel of wordt er vermogen opgebouwd, dan nemen de persoonlijke risico's van de bestuurders toe. Notariële statuten, of in elk geval vrijwillige inschrijving met op schrift gestelde statuten, beperken die risico's. En leg als bestuurder vast wanneer u niet bent geraadpleegd en waar u zich van distantieert.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.