Boek 2 Artikel 142a (2:142a BW)

Toezicht houden kost tijd. Om te voorkomen dat iemand zoveel toezichtfuncties stapelt dat hij ze niet meer serieus kan vervullen, stelt dit artikel een grens voor de grote naamloze vennootschap. Wie al bij vijf of meer andere rechtspersonen commissaris of niet-uitvoerend bestuurder is, kan daar niet tot commissaris worden benoemd.

Voor welke vennootschappen de grens geldt

De beperking geldt niet voor elke nv, maar voor de grotere. Het gaat om een vennootschap die op twee opeenvolgende balansdata, en daarna zonder onderbreking opnieuw op twee opeenvolgende balansdata, niet voldeed aan ten minste twee van de omvangseisen die artikel 2:397 BW noemt. Kleinere vennootschappen vallen er dus buiten; daar mag een commissaris onbeperkt functies stapelen, al blijft hij natuurlijk gewoon verantwoordelijk voor een behoorlijke taakvervulling. Heeft zo'n grote vennootschap een bestuur waarin de taken over uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders zijn verdeeld, dan treft het verbod niet alleen de benoeming tot commissaris: ook wie men daar tot niet-uitvoerend bestuurder wil benoemen, moet aan de grens voldoen.

Hoe je telt

Bij het tellen van de functies gelden een paar rekenregels die het beeld sterk kunnen veranderen.

• Voorzitterschap telt dubbel: het voorzitterschap van een raad van commissarissen, of van een bestuur waarin de taken over uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders zijn verdeeld, telt voor twee.
• Binnen een groep telt het één keer: benoemingen bij verschillende rechtspersonen die tot dezelfde groep behoren, gelden samen als één benoeming.
• Andere toezichthoudende organen tellen mee: wie zitting heeft in een toezichthoudend orgaan dat bij of krachtens de statuten van een rechtspersoon is ingesteld, geldt voor deze grens als commissaris; functies als niet-uitvoerend bestuurder bij andere rechtspersonen worden in het eerste lid zelf al opgeteld.

Welke rechtspersonen meetellen is eveneens afgebakend: naamloze en besloten vennootschappen die de genoemde omvangsdrempels overschrijden, en de stichting waarop de wettelijke regeling voor de grote stichting van toepassing is. Een tijdelijke aanstelling door de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam telt niet als benoeming. Voor pensioenfondsen geldt een eigen telling volgens de algemene maatregel van bestuur op grond van de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling.

Wat als het misgaat

Een benoeming in strijd met deze grens is nietig: zij heeft nooit rechtsgeldig bestaan, ook zonder dat iemand haar hoeft aan te tasten. Daar staat een belangrijke beperking tegenover. De nietigheid heeft geen gevolgen voor de rechtsgeldigheid van besluitvorming waaraan de betrokkene heeft deelgenomen. Besluiten die met zijn stem tot stand kwamen blijven dus in stand, wat de vennootschap en haar wederpartijen behoedt voor jarenlange onzekerheid.

Een voorbeeld. Een ervaren toezichthouder houdt bij vier grote rechtspersonen toezicht: bij drie is hij gewoon commissaris, bij de vierde is hij voorzitter van de raad van commissarissen. Dat voorzitterschap telt dubbel, dus hij komt op vijf. Een benoeming bij een volgende grote nv is nietig, ook als alle aandeelhouders enthousiast zijn. Zijn stemmen in de raad blijven daarna wel gewoon meetellen voor de geldigheid van de genomen besluiten.

In de praktijk

Wie een kandidaat voordraagt, moet dus eerst zijn bestaande functies inventariseren en daarbij letten op voorzitterschappen en op functies binnen dezelfde groep. Voor de kandidaat zelf is het verstandig die telling actueel te houden: aanvaardt hij een nieuwe voorzittersrol, dan kan een bestaande benoemingsafspraak elders alsnog stuklopen.