Boek 2 Artikel 89 (2:89 BW)

Aandelen zijn een geliefd onderpand: een financier die krediet verstrekt, wil zekerheid. Dit artikel bepaalt of verpanding mogelijk is, wie er tijdens het pandrecht mag stemmen en wat er gebeurt wanneer de pandhouder tot uitwinning overgaat. De hoofdregel is dat het stemrecht bij de aandeelhouder blijft; alleen onder voorwaarden kan het bij de pandhouder komen te liggen.

Mag er worden verpand

Bij aandelen aan toonder kan de bevoegdheid tot verpanding niet in de statuten worden beperkt of uitgesloten. Bij aandelen op naam ligt het anders: daarop kan pandrecht worden gevestigd voor zover de statuten niet anders bepalen. Een vennootschap die haar aandeelhouderskring gesloten wil houden, kan verpanding van aandelen op naam dus statutair aan banden leggen. Wie financiering zoekt, moet daarom in de statuten nagaan of verpanding is toegestaan voordat hij een zekerheid toezegt.

Wie stemt

De aandeelhouder houdt het stemrecht op zijn verpande aandelen. Daarvan kan worden afgeweken, maar alleen bij de vestiging van het pandrecht:

• Vrij overdraagbare pandhouder. Is de pandhouder iemand aan wie de aandelen vrijelijk kunnen worden overgedragen, dan komt het stemrecht hem toe als dat bij de vestiging is bepaald.
• Geblokkeerde kring. Kunnen de aandelen niet vrijelijk aan hem worden overgedragen, dan is bovendien goedkeuring nodig van het orgaan dat volgens de statuten over de overdracht van aandelen gaat, of bij gebreke daarvan van de algemene vergadering.
• Opvolging. Treedt een ander in de rechten van de pandhouder, dan komt het stemrecht hem alleen toe als dat orgaan of anders de algemene vergadering ook die overgang goedkeurt.

Van deze regeling kan in de statuten worden afgeweken, zodat de vennootschap zelf kan bepalen hoeveel ruimte zij een financier geeft.

Vergaderrechten

De aandeelhouder die zijn stemrecht kwijt is en de pandhouder die het stemrecht heeft, krijgen de rechten die de wet toekent aan houders van certificaten die met medewerking van de vennootschap zijn uitgegeven: zij mogen de algemene vergadering bijwonen en daar spreken. Ook de pandhouder zonder stemrecht heeft die rechten, tenzij zij hem bij de vestiging of de overgang van het pandrecht of in de statuten worden onthouden.

Uitwinning en blokkering

Wil de pandhouder zijn zekerheid te gelde maken, dan gelden de statutaire bepalingen over vervreemding en overdracht van aandelen onverkort. Datzelfde geldt wanneer de aandelen aan hem verblijven. Hij oefent daarbij alle rechten uit die de aandeelhouder ter zake heeft en moet diens verplichtingen nakomen. Een blokkeringsregeling wordt dus niet opzijgezet door het pandrecht: de kring van aandeelhouders blijft beschermd, ook als een financier moet uitwinnen.

Stil pandrecht

Is het pandrecht gevestigd zonder dat de vennootschap eraan te pas kwam, zoals bij beursaandelen op naam mogelijk is, dan komen de rechten uit dit artikel de pandhouder pas toe nadat de vennootschap het pandrecht heeft erkend of het aan haar is betekend. Tot dat moment merkt de vennootschap niets van de zekerheid en blijft zij de aandeelhouder als enige gesprekspartner zien.

Een voorbeeld. In een nv met drie aandeelhouders bepalen de statuten dat aandelen vrij aan medeaandeelhouders mogen worden overgedragen, maar aan anderen alleen met goedkeuring van de algemene vergadering. Een van de drie leent geld van een medeaandeelhouder en verpandt hem zijn aandelen; in de pandakte wordt bepaald dat het stemrecht aan de pandhouder toekomt. Omdat de aandelen vrijelijk aan hem kunnen worden overgedragen, is voor die stemrechtregeling geen goedkeuring nodig. Draagt de pandhouder zijn vordering later over aan een bank, dan gaat het pandrecht mee, maar het stemrecht komt de bank alleen toe als de algemene vergadering die overgang goedkeurt. Wil de bank de aandelen uiteindelijk verkopen, dan moet zij de blokkeringsregeling doorlopen als was zij zelf de aandeelhouder.