Boek 2 Artikel 361 (2:361 BW)

Voordat de wet inhoudelijke eisen stelt, moet vaststaan waarover zij het heeft. Dit artikel definieert het begrip jaarrekening. Volgens het eerste lid omvat de enkelvoudige jaarrekening de balans en de winst- en verliesrekening met de toelichting. Stelt de rechtspersoon daarnaast een geconsolideerde jaarrekening op, waarin de cijfers van de groep als één geheel worden gepresenteerd, dan valt ook die onder het begrip, en gelden dus ook daarvoor de regels van deze titel.

Enkelvoudig en geconsolideerd

De enkelvoudige jaarrekening gaat over de rechtspersoon zelf. De geconsolideerde jaarrekening voegt de cijfers van de rechtspersoon en de maatschappijen die tot zijn groep behoren samen, waarbij onderlinge posten tegen elkaar wegvallen. Het eerste lid bepaalt alleen dat een geconsolideerde jaarrekening, als die wordt opgesteld, deel uitmaakt van de jaarrekening. Of de rechtspersoon verplicht is te consolideren, en welke vrijstellingen er gelden, wordt elders in deze titel geregeld.

De exploitatierekening

Coöperaties en de stichtingen en verenigingen die op grond van artikel 2:360 lid 3 BW onder deze titel vallen, vervangen de winst- en verliesrekening door een exploitatierekening als het inzicht bedoeld in artikel 2:362 lid 1 BW daardoor wordt gediend. De wet formuleert dit als een opdracht ('vervangen'), gekoppeld aan die voorwaarde. Op de exploitatierekening zijn de bepalingen over de winst- en verliesrekening zoveel mogelijk van overeenkomstige toepassing, en wat de wet over winst en verlies bepaalt, geldt zoveel mogelijk ook voor het exploitatiesaldo.

Opgemaakt en vastgesteld

Het derde lid maakt duidelijk dat de eisen van deze titel in twee fasen gelden. Het bestuur maakt de jaarrekening op; daarna stelt het bevoegde orgaan haar vast, bij de bv en de nv in de regel de algemene vergadering, bij de vereniging en de coöperatie de algemene ledenvergadering. Zowel de opgemaakte als de vastgestelde jaarrekening moet aan de wet voldoen.

• Het bestuur — maakt de jaarrekening op.
• Het bevoegde orgaan — stelt de jaarrekening vast.

- De wet — geldt voor beide versies, opgemaakt zowel als vastgesteld, en voor elk onderdeel daarvan.

Gelijkstelling met groepsmaatschappijen

Het laatste lid trekt bepaalde vermeldingsplichten breder. Waar de artikelen 2:367, 2:370 lid 1, 2:375, 2:376, 2:377 lid 5 en 2:381 BW verlangen dat gegevens over groepsmaatschappijen worden opgenomen, moeten overeenkomstige gegevens ook worden gegeven over maatschappijen die op voet van artikel 2:24a leden 1, 3 en 4 BW rechten in de rechtspersoon kunnen uitoefenen, ongeacht of zij rechtspersoonlijkheid hebben, en over dochtermaatschappijen van de rechtspersoon, van een groepsmaatschappij of van zo'n maatschappij. Zo worden ook verhoudingen zichtbaar die buiten de formele groepsstructuur vallen.

Een voorbeeld. Een handelsonderneming in de vorm van een bv houdt twee dochters en wordt zelf bestuurd vanuit een buitenlandse vennootschap die via een stemovereenkomst zeggenschap uitoefent. De jaarrekening bestaat uit de balans, de winst- en verliesrekening en de toelichting van de bv zelf, plus, als de bv consolideert, de geconsolideerde cijfers van bv en dochters. Bij de posten waarvoor de wet gegevens over groepsmaatschappijen vraagt, moeten ook de verhoudingen met die buitenlandse vennootschap worden vermeld.

In de praktijk

Omdat het eerste lid de toelichting tot de jaarrekening rekent, gelden de eisen van deze titel voor de toelichting op dezelfde wijze als voor de balans en de winst- en verliesrekening. Voor leden en aandeelhouders is van belang dat de jaarrekening eerst door het bestuur wordt opgemaakt en pas daarna door het bevoegde orgaan wordt vastgesteld. Wie een groep bestuurt, moet bij de vermeldingen ook letten op maatschappijen die buiten de formele groep vallen maar onder het vierde lid worden gelijkgesteld.