Boek 2 Artikel 78a (2:78a BW)

Op een aantal plaatsen legt de wet een bevoegdheid niet bij een specifiek orgaan, maar laat zij de statuten kiezen welk orgaan van de vennootschap die bevoegdheid krijgt. Om te voorkomen dat daarover onduidelijkheid ontstaat, geeft dit artikel een gesloten opsomming. Voor de met name genoemde bepalingen zijn organen van de naamloze vennootschap: de algemene vergadering, de vergadering van houders van aandelen van een bijzondere soort, het bestuur, de raad van commissarissen en de gezamenlijke vergadering van bestuur en raad van commissarissen.

De vijf organen

De opsomming loopt van het breedste gremium naar het smalste:

• De algemene vergadering. Het orgaan waarin alle aandeelhouders bijeenkomen.
• De vergadering van houders van een bijzondere soort. Denk aan de houders van preferente of prioriteitsaandelen, die apart vergaderen over wat hun soort raakt.
• Het bestuur. Het orgaan dat bestuurt en de vennootschap vertegenwoordigt.
• De raad van commissarissen. Het toezichthoudende orgaan.

- De gemeenschappelijke vergadering. Bestuur en raad van commissarissen die samen als één orgaan besluiten.

Wat dit betekent

De betekenis zit in wat er níet in de opsomming staat. Een aandeelhouder, een groep aandeelhouders buiten vergadering, een directeur persoonlijk, een adviesraad of een commissie is geen orgaan van de vennootschap. Waar de wet spreekt van een orgaan, kan de bevoegdheid dus niet aan zo'n gremium worden toebedeeld. Statuten die dat toch proberen, leveren een bevoegdheidsverdeling op die de wet niet kent.

Waarom de begrenzing

Organen nemen besluiten en die besluiten zijn aan regels gebonden: over oproeping, over de wijze van besluitvorming en over nietigheid of vernietigbaarheid als het misgaat. Wie een bevoegdheid buiten die kaders zou kunnen plaatsen, zou de bijbehorende waarborgen omzeilen. Door de kring van organen scherp af te bakenen, blijft duidelijk welke besluitvormingsregels op een bevoegdheid van toepassing zijn en wie een besluit kan aantasten.

De reikwijdte

Belangrijk is dat deze definitie geldt voor de toepassing van een beperkt aantal met name genoemde artikelen. Zij is dus geen algemene definitie van het begrip orgaan voor het hele boek. Buiten die bepalingen wordt de vraag wie of wat als orgaan geldt beantwoord aan de hand van de wet en de statuten, waarbij het criterium is of aan het gremium door de statuten of de wet een eigen bevoegdheid is toegekend.

Een vennootschap wil in haar statuten regelen dat een bepaalde beslissing wordt genomen door de raad van commissarissen samen met het bestuur. Dat kan: de gemeenschappelijke vergadering is uitdrukkelijk als orgaan aangemerkt. Wil zij die beslissing bij een stichting administratiekantoor of bij één grootaandeelhouder persoonlijk leggen, dan kan dat niet als de wet daar een orgaan verlangt.

In de praktijk

Voor wie statuten opstelt of beoordeelt, is dit de lijst waaraan een toebedeling van bevoegdheden moet worden getoetst. Voor aandeelhouders is het van belang dat besluiten van een orgaan langs de weg van de wet kunnen worden aangevochten. En voor bestuurders is het goed te weten dat een informeel gezelschap, hoe invloedrijk ook, geen orgaan is en dus geen besluiten kan nemen die de vennootschap binden.