Artikel 2:92b BW: Het verbod op certificaten aan toonder

Certificaten van aandelen worden uitgegeven door een administratiekantoor dat de aandelen houdt en het stemrecht uitoefent, terwijl de economische rechten bij de certificaathouders liggen. Dit artikel verbiedt dat zulke certificaten aan toonder worden uitgegeven. En zolang er certificaten aan toonder uitstaan, kunnen de rechten die aan het onderliggende aandeel zijn verbonden niet worden uitgeoefend.

Wat certificering is

Bij certificering worden zeggenschap en vermogensrecht van elkaar losgekoppeld. De aandelen worden overgedragen aan een administratiekantoor, meestal een stichting. Dat kantoor is aandeelhouder en stemt in de algemene vergadering. Daartegenover geeft het certificaten uit die recht geven op het dividend en op de waarde van het aandeel. Zo blijft de zeggenschap gebundeld, terwijl het economische belang kan worden gespreid over erfgenamen, werknemers of investeerders.

Waarom niet aan toonder

Een certificaat aan toonder zou toebehoren aan wie het stuk in handen heeft. Daarmee zou een volstrekt anoniem belang in een vennootschap ontstaan: niemand zou weten wie er economisch achter het kapitaal zit. Dat verdraagt zich niet met de eisen die tegenwoordig aan transparantie van zeggenschap en eigendom worden gesteld, en het maakt misbruik gemakkelijk. Certificaten kunnen dus alleen op naam bestaan, met een administratie waaruit blijkt wie gerechtigd is.

De sanctie

De bepaling werkt in twee stappen. De eerste zin verbiedt de uitgifte zelf: certificaten aan toonder mogen niet worden uitgegeven. Wie zulke stukken toch afgeeft, gaat in tegen een dwingende regel en brengt daarmee geen geldige toondercertificaten tot stand. Daarnaast regelt de tweede zin de toestand waarin zulke stukken nog uitstaan: dan kunnen de aan het aandeel verbonden rechten niet worden uitgeoefend. Dat treft het administratiekantoor rechtstreeks, want het kan niet stemmen en ook de overige aanspraken uit het aandeel liggen stil. De constructie blijft verlamd totdat de toondercertificaten zijn ingenomen en vervangen door stukken op naam.

• Geen stem. De aandelen tellen niet mee in de besluitvorming van de algemene vergadering.

- Rechten stil. Ook de overige aan het aandeel verbonden rechten kunnen niet worden uitgeoefend zolang de situatie voortduurt.

Gevolgen voor besluitvorming

Voor de vennootschap is dit van belang bij het opstellen van de presentielijst en bij het tellen van stemmen. Worden aandelen meegeteld waarvan de certificaten aan toonder uitstaan, dan is de uitkomst van de stemming aantastbaar. Het bestuur doet er dus goed aan zich ervan te vergewissen hoe een administratiekantoor zijn certificaten heeft uitgegeven, voordat het de vergadering laat stemmen.

Een familiebedrijf werkt al decennia met een administratiekantoor. Bij een controle blijkt dat er ooit certificaten aan toonder zijn afgegeven aan enkele familieleden. Zolang die uitstaan, kan het kantoor met de onderliggende aandelen niet stemmen. De oplossing is de stukken in te nemen en te vervangen door certificaten op naam, met een deugdelijk register.

In de praktijk

Voor bestuurders van een administratiekantoor is de administratie op naam een randvoorwaarde voor het functioneren van de hele constructie. Voor certificaathouders is een certificaat op naam bovendien het bewijs van hun aanspraak. En voor de vennootschap is het de moeite waard om vóór een belangrijke vergadering vast te stellen dat de stemmen van gecertificeerde aandelen daadwerkelijk kunnen worden uitgebracht.