Boek 2 Artikel 404 (2:404 BW)

De aansprakelijkstelling waarmee een moedermaatschappij haar dochter van de volledige jaarrekeningplicht bevrijdt, kan worden beëindigd. De wet onderscheidt daarbij twee stappen, elk met een eigen gevolg. De eerste is de intrekking: die werkt voor rechtshandelingen die worden verricht nadat de intrekking aan een schuldeiser kan worden tegengeworpen. Voor schulden uit rechtshandelingen van vóór dat moment blijft de moeder aansprakelijk, ook als zo'n schuld pas later opkomt. De tweede stap is de beëindiging van die overblijvende aansprakelijkheid, waarvoor een afzonderlijke procedure geldt.

Intrekken werkt alleen vooruit

Intrekken gebeurt door een daartoe strekkende verklaring bij het handelsregister te deponeren. Vanaf het moment dat de intrekking aan een schuldeiser kan worden tegengeworpen, dekt de verklaring geen nieuwe rechtshandelingen meer. Voor schulden uit rechtshandelingen van daarvóór blijft de moeder aanspreekbaar. Dat is de overblijvende aansprakelijkheid.

De vier voorwaarden voor beëindiging

• De groepsband is weg: de rechtspersoon behoort niet meer tot de groep.
• Inzage: een mededeling van het voornemen tot beëindiging heeft ten minste twee maanden bij het handelsregister ter inzage gelegen.
• Aankondiging: in een landelijk verspreid dagblad is bekendgemaakt dát en waar die mededeling ter inzage ligt, en sinds die aankondiging zijn ten minste twee maanden verstreken.

- Geen geslaagd verzet: de schuldeiser heeft niet op tijd verzet gedaan, of hij heeft zijn verzet ingetrokken, of het is bij onherroepelijke rechterlijke uitspraak ongegrond verklaard.

Verzet en zekerheid

Een schuldeiser voor wiens vordering nog aansprakelijkheid loopt, kan tot twee maanden na de aankondiging verzet doen. Dat gebeurt met een verzoek aan de rechtbank van de woonplaats van de rechtspersoon die hoofdschuldenaar is, dus van de dochter zelf. De schuldeiser kan verlangen dat er zekerheid of een andere waarborg voor zijn vordering komt; blijft die uit, dan is dat grond om het verzet gegrond te verklaren.

Die eis vervalt als de schuldeiser ook zonder de aansprakelijkstelling voldoende waarborg heeft dat hij betaald krijgt, bijvoorbeeld omdat de vermogenspositie van de rechtspersoon daar zelf sterk genoeg voor is.

De rechter gaat niet meteen over tot gegrondverklaring. Hij omschrijft eerst welke waarborg binnen welke termijn moet worden gegeven. Pas als die termijn ongebruikt verstrijkt, verklaart hij het verzet gegrond en blijft de aansprakelijkheid dus staan.

Een voorbeeld. Een moedermaatschappij trekt de aansprakelijkstelling voor een dochter in, omdat die dochter voortaan zelf een volledige jaarrekening openbaar zal maken. De dochter blijft deel uitmaken van de groep. Voor overeenkomsten die de dochter sluit nadat de intrekking kan worden tegengeworpen, kan de moeder niet meer op grond van de aansprakelijkstelling worden aangesproken. Een bank die eerder een krediet aan de dochter verstrekte, kan de moeder voor de schulden uit die kredietovereenkomst wel blijven aanspreken. De procedure om ook die overblijvende aansprakelijkheid te beëindigen staat hier niet open, omdat de dochter nog tot de groep behoort.

In de praktijk

Voor schuldeisers van een groepsmaatschappij waarvoor een aansprakelijkstelling is afgegeven, is het handelsregister de plaats waar een intrekking en een voornemen tot beëindiging zichtbaar worden. De termijn voor verzet loopt tot twee maanden na de aankondiging in het dagblad; is die termijn verstreken zonder verzet, dan eindigt de overblijvende aansprakelijkheid jegens die schuldeiser, mits ook aan de overige voorwaarden is voldaan. Voor het bestuur van de moeder betekent dit dat de intrekking alleen gevolg heeft voor latere rechtshandelingen, en dat de oudere verplichtingen pas vervallen als de rechtspersoon de groep heeft verlaten en de procedure van de leden 3 tot en met 6 is doorlopen.