Boek 2 Artikel 231 (2:231 BW)

De statuten zijn de spelregels van de vennootschap: zij bepalen wie wat mag, hoe aandelen kunnen worden overgedragen en hoe de winst wordt verdeeld. Artikel 2:231 BW wijst aan wie die regels mag veranderen. Dat is de algemene vergadering. Hebben de statuten die bevoegdheid uitgesloten, dan is wijziging toch mogelijk, maar alleen met algemene stemmen in een vergadering waarin het gehele geplaatste kapitaal is vertegenwoordigd. Volledig onwijzigbare statuten bestaan dus niet.

Wie beslist en met welke meerderheid

In beginsel geldt de gewone meerderheid, tenzij de wet of de statuten meer eisen. In de praktijk schrijven de statuten vaak een versterkte meerderheid voor, bijvoorbeeld tweederde van de uitgebrachte stemmen, soms in combinatie met een quorum. Wie wil weten wat er nodig is, leest dus eerst de statuten zelf; de wet geeft alleen de bodem.

Naast de meerderheid gelden vormvoorschriften die elders in deze titel staan: het voorstel moet bij de oproeping worden aangekondigd en woordelijk ter inzage liggen, en van de wijziging wordt een notariële akte opgemaakt. Zonder notariële akte komt de wijziging niet tot stand; daar helpt eensgezindheid niet tegen. Ontbreekt de aankondiging of de terinzagelegging, dan is dat wel te helen: stemmen alle vergadergerechtigden met de besluitvorming in en hebben bestuurders en commissarissen vooraf kunnen adviseren, dan kan over de wijziging toch geldig worden besloten.

Bepalingen die zichzelf beschermen

Statuten kunnen hun eigen wijziging bemoeilijken. Bevat een bepaling een beperking van de bevoegdheid om andere bepalingen te wijzigen, dan kan die bepaling zelf alleen met inachtneming van diezelfde beperking worden gewijzigd.

En sluit een bepaling de wijziging van andere bepalingen uit, dan kan zij zelf alleen worden gewijzigd met algemene stemmen in een vergadering waarin het volledige geplaatste kapitaal aanwezig of vertegenwoordigd is. Ook een uitsluiting kan dus met instemming van alle aandeelhouders alsnog worden opgeheven.

Bescherming van een soort aandelen

Een eigen bescherming staat in het laatste lid. Doet een besluit tot statutenwijziging specifiek afbreuk aan een recht van houders van aandelen van een bepaalde soort of aanduiding, dan is een goedkeurend besluit van die groep nodig. Die eis vervalt alleen als bij het toekennen van het recht uitdrukkelijk was voorbehouden dat het kon worden gewijzigd. Waar de wet daarnaast instemming van individuele houders eist, blijft die eis onverkort gelden.

Zo krijgt een groep houders van een eigen soort of aanduiding een eigen stem bij een wijziging die haar raakt, naast de stem die zij als deel van de algemene vergadering al heeft. De wettekst stelt daarbij twee vragen: gaat het om een recht van de houders van die soort, en doet het besluit daaraan specifiek afbreuk?

Een voorbeeld: een investeerder houdt in een technologiebedrijf preferente aandelen met een statutaire voorrang bij de verdeling van een liquidatieoverschot. De gewone aandeelhouders, die de meerderheid in de vergadering hebben, willen die voorrang beperken. Daarvoor is naast het besluit van de algemene vergadering een goedkeurend besluit van de houders van de preferente aandelen nodig, tenzij bij de toekenning van de voorrang uitdrukkelijk was voorbehouden dat die bepaling kon worden gewijzigd.

In de praktijk

Bij elke wijziging spelen drie vragen: welke meerderheid de statuten eisen, of er een bepaling is die haar eigen wijziging beperkt, en of het voorstel de rechten van een bepaalde soort raakt. Het goedkeurende besluit van de betrokken groep is een afzonderlijk besluit. Voor wie een bijzonder recht krijgt toegekend, is van belang of bij de toekenning de bevoegdheid tot wijziging uitdrukkelijk is voorbehouden.