Boek 2 Artikel 155 (2:155 BW)

Sommige vennootschappen vallen wel onder de structuurregeling, maar niet onder het zwaarste onderdeel daarvan. Dit artikel regelt zo'n verzwakte variant voor vennootschappen die deel uitmaken van een internationaal concern. De bepaling over de benoeming en het ontslag van bestuurders door de raad van commissarissen geldt dan niet, en bij een vennootschap met een eenlaags bestuur evenmin het tweede lid van artikel 2:164a BW, dat de uitvoerende bestuurders door de niet uitvoerende bestuurders laat benoemen. In beide gevallen houden de aandeelhouders die bevoegdheid.

Wanneer de verzwakte variant geldt

Het gaat om een vennootschap waarin voor ten minste de helft van het geplaatste kapitaal wordt deelgenomen door een rechtspersoon waarvan de werknemers in meerderheid buiten Nederland werken, of door afhankelijke maatschappijen daarvan. Dezelfde uitkomst geldt wanneer meerdere van zulke rechtspersonen of maatschappijen samen die helft houden op grond van een onderlinge regeling tot samenwerking, en ook wanneer zij dat doen samen met een of meer Nederlandse rechtspersonen die zelf al onder een structuurregeling of een uitzondering daarop vallen.

De gedachte erachter is dat de Nederlandse medezeggenschap niet moet bepalen wie het bestuur benoemt van een onderneming waarvan het zwaartepunt in het buitenland ligt. Het toezicht zelf blijft wel volgens het regime georganiseerd: er is een verplichte raad van commissarissen, met de voordrachtsregeling en het versterkte aanbevelingsrecht van de ondernemingsraad.

De tegenuitzondering

De verzwakking vervalt zodra het personeel toch in Nederland zit. Werken de werknemers van de vennootschap samen met die van de betrokken rechtspersoon of rechtspersonen in meerderheid in Nederland, dan geldt de uitzondering niet en valt de vennootschap onder het volledige regime. Bij die telling worden de werknemers van groepsmaatschappijen meegerekend, zodat naar het concern als geheel wordt gekeken en niet naar de losse vennootschap.

Wat het verschil betekent

Onder het volledige regime benoemt en ontslaat de raad van commissarissen de bestuurders. Onder de verzwakte variant blijft dat een zaak van de algemene vergadering. Voor een buitenlandse moeder is dat het punt waar het om draait: zij houdt de greep op de bezetting van het bestuur van haar Nederlandse dochter.

Voor de ondernemingsraad verandert er minder dan het lijkt. Zijn invloed op de samenstelling van de raad van commissarissen blijft overeind, inclusief het recht om voor een derde van de zetels een kandidaat aan te bevelen die in beginsel op de voordracht moet worden geplaatst.

Een voorbeeld. Een Nederlandse nv met tweehonderd medewerkers is voor zeventig procent in handen van een buitenlandse groep waarvan het overgrote deel van het personeel elders werkt. De vennootschap heeft een raad van commissarissen volgens het regime, maar de moeder benoemt zelf de bestuurders via de algemene vergadering. Verplaatst de groep later het merendeel van haar personeel naar Nederland, dan kantelt dat beeld en gaat ook de benoeming van bestuurders naar de raad.

In de praktijk

Voor een internationaal concern is dit het artikel om bij de inrichting van de Nederlandse structuur langs te leggen: waar zitten de werknemers, en wie houdt de helft van het kapitaal. Voor de Nederlandse ondernemingsraad is het goed te weten waar zijn invloed ophoudt, zodat de discussie gaat over de samenstelling van het toezicht en niet over de benoeming van de directie.