Boek 2 Artikel 22a (2:22a BW)

Blokkering van aandelen bij een ontbindingsverzoek

Voor of bij het doen van een verzoek door het openbaar ministerie tot ontbinding van een naamloze vennootschap of een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, kan het openbaar ministerie de rechter verzoeken te bevelen dat, tot de uitspraak op genoemd verzoek in kracht van gewijsde gaat, aan de aandeelhouders de bevoegdheid tot het vervreemden, verpanden of met vruchtgebruik belasten van aandelen wordt ontzegd.
De rechter beslist na summier onderzoek. Het bevel wordt gegeven onder voorwaarde dat het instellen van het verzoek tot ontbinding geschiedt binnen een door de rechter daartoe te bepalen termijn. Tegen deze beschikking is geen hogere voorziening toegelaten.
De beschikking wordt onverwijld, zo mogelijk op dezelfde dag, betekend aan de aandeelhouders en de vennootschap. De griffier draagt zorg voor de inschrijving van de beschikking in het handelsregister.
Binnen acht dagen na de betekening in het vorige lid vermeld kunnen de aandeelhouders tegen de beschikking in verzet komen. Het verzet schorst het bevel niet, behoudens de bevoegdheid van de aandeelhouders om daarop in kort geding door de voorzieningenrechter van de rechtbank te doen beslissen. Verzet tegen de beschikking kan niet gegrond zijn op de bewering dat de aandeelhouder zijn aandelen wil overdragen.
Het verzoek tot ontbinding moet binnen acht dagen nadat deze is ingesteld aan de aandeelhouder worden betekend.

Toelichting

Deze bepaling hoort bij het ontbindingsverzoek dat het openbaar ministerie tegen een naamloze of besloten vennootschap kan doen. Zolang zo'n procedure loopt, kunnen aandelen van eigenaar wisselen, en daarmee kan de zaak onoverzichtelijk worden. Het openbaar ministerie kan de rechter daarom vragen te bevelen dat aandeelhouders hun aandelen niet mogen vervreemden, verpanden of met vruchtgebruik bezwaren, totdat de uitspraak op het ontbindingsverzoek onherroepelijk is.

Wanneer het bevel kan worden gevraagd

Het verzoek om het bevel kan vóór of tegelijk met het ontbindingsverzoek worden gedaan; het openbaar ministerie hoeft dus niet te wachten tot de hoofdzaak loopt. De rechter beslist na summier onderzoek, dus zonder uitgebreide bewijsvoering — snelheid is hier belangrijker dan volledigheid. Wel geeft hij het bevel onder de voorwaarde dat het ontbindingsverzoek binnen een door hem te bepalen termijn ook werkelijk wordt ingesteld. Tegen deze beschikking staat geen hogere voorziening open.

Snel bekendmaken

Omdat het bevel de bevoegdheden van de aandeelhouders raakt, moet iedereen er onmiddellijk van weten. De beschikking wordt onverwijld, zo mogelijk dezelfde dag nog, betekend aan de aandeelhouders en aan de vennootschap. De griffier zorgt ervoor dat de beschikking in het handelsregister wordt ingeschreven. Wordt het ontbindingsverzoek daarna ingesteld, dan moet dat binnen acht dagen aan de aandeelhouder worden betekend.

Verzet door de aandeelhouder

De aandeelhouder staat niet met lege handen. Binnen acht dagen na de betekening kan hij tegen de beschikking in verzet komen. Dat verzet schorst het bevel niet, maar hij kan de voorzieningenrechter in kort geding vragen daarover te beslissen. Eén argument is uitdrukkelijk uitgesloten: het verzet kan niet worden gebaseerd op de stelling dat de aandeelhouder zijn aandelen nu eenmaal wil overdragen. Juist dat is immers wat het bevel beoogt tegen te houden.

Waarom deze maatregel bestaat

Bij een ontbindingsverzoek van het openbaar ministerie gaat het om vennootschappen waarmee iets grondig mis is. Zou het aandeelhouderschap in die periode vrij kunnen doorschuiven, dan zou de zaak telkens opnieuw beginnen bij een andere houder en zou de uitspraak zijn doel voorbijschieten. Het bevel bevriest de situatie zonder de onderneming zelf stil te leggen: het bestuur kan blijven handelen, alleen de aandelen mogen niet van eigenaar of van zekerheidspositie veranderen.

Het openbaar ministerie verzoekt de ontbinding van een bv die als lege huls voor dubieuze transacties wordt gebruikt. De aandeelhouder heeft al een koper klaarstaan. Wordt het bevel gegeven, dan kan hij de aandelen niet leveren; de notaris ziet het bevel in het handelsregister staan en zal aan zo'n levering niet meewerken.

In de praktijk

Voor aandeelhouders is de termijn van acht dagen kort en hard: wie zich wil verweren, moet meteen in actie komen en zijn bezwaren op iets anders bouwen dan de wens om te verkopen. Voor kopers en financiers is het handelsregister opnieuw de plek om te controleren of er beperkingen op de aandelen rusten. En voor de vennootschap zelf geldt dat het bevel haar bedrijfsvoering niet stillegt, maar wel signaleert dat er een zware procedure loopt.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.