Boek 2 Artikel 293 (2:293 BW)

Een stichting kan haar eigen statuten niet zomaar veranderen. Dat kan alleen als de statuten die mogelijkheid zelf openen. Ontbreekt zo'n bepaling, dan zijn de organen van de stichting machteloos en resteert alleen de gang naar de rechter. Wie statuten opstelt, beslist dus meteen of de stichting later flexibel kan zijn of voor altijd vastligt zoals zij op de dag van oprichting is bedacht.

De grondslag moet in de statuten staan

De wijzigingsbevoegdheid volgt niet uit de wet maar uit de statuten. Die bepalen ook wie mag wijzigen, welke meerderheid daarvoor nodig is en of er goedkeuring van een ander orgaan bij komt. De wettekst eist alleen dat de statuten 'de mogelijkheid openen'; hoe ruim of hoe beperkt die mogelijkheid is, bepalen de statuten zelf. Zij kunnen de bevoegdheid bijvoorbeeld bij het bestuur leggen en daarvoor een eenstemmig besluit of een quorum vragen.

De vorm: notariële akte

De wijziging moet bij notariële akte tot stand komen, en de sanctie op verzuim is zwaar: zonder notariële akte is de wijziging nietig. Zij heeft dan nooit bestaan, ook al is er een keurig bestuursbesluit genomen en al werkt iedereen al jaren volgens de nieuwe tekst. Een bestuursbesluit alleen is dus onvoldoende; het besluit is de interne stap, de akte maakt de wijziging.

Neerleggen bij het handelsregister

Na de wijziging rust op de bestuurders de plicht om een authentiek afschrift daarvan, samen met de nieuwe statutaire tekst, neer te leggen bij het register waarin de stichting op grond van artikel 2:289 BW is ingeschreven. Zo blijft voor derden kenbaar wat er geldt: wie mag vertegenwoordigen, wat het doel is en welke beperkingen er zijn. Aan de geldigheid van de wijziging zelf doet uitstel niet af, maar het gevolg is harder dan een simpele slordigheid van het bestuur: volgens artikel 2:6 lid 1 BW kan de stichting de nieuwe tekst niet inroepen tegen een wederpartij of andere derden die er geen weet van hadden, zolang de wijziging en de gewijzigde statuten niet op de voorgeschreven wijze openbaar zijn gemaakt. Tot dat moment blijft de wijziging in die verhoudingen dus zonder effect.

Een voorbeeld. Een stichting die een buurthuis exploiteert, wil haar doel verbreden naar dagbesteding. Het bestuur neemt een besluit, past de tekst aan en zet die op de website. Zolang er geen notariële akte is gepasseerd, is er juridisch niets veranderd: de stichting mag haar vermogen nog steeds alleen aan het oude doel besteden, en een subsidieverstrekker die de statuten opvraagt, krijgt de oude tekst.

Als de statuten geen wijziging toelaten

Staat er geen wijzigingsbepaling in, of laat die de gewenste verandering niet toe, dan is de weg langs de eigen organen afgesloten. De wet kent voor die situatie een aparte voorziening bij de rechtbank, waarover artikel 2:294 BW gaat. Die route loopt via een verzoek aan de rechter en stelt eigen voorwaarden; een wijzigingsbepaling in de statuten maakt haar overbodig voor zover de gewenste verandering binnen die bepaling past.

In de praktijk

Controleer vóór elk voorgenomen besluit wie volgens de statuten bevoegd is en welke meerderheid en welke goedkeuringen nodig zijn; een gebrek daarin maakt het besluit aantastbaar. Plan de gang naar de notaris in hetzelfde traject als het besluit, zodat er geen periode ontstaat waarin het bestuur denkt te werken onder statuten die nog niet gelden. En zorg dat de gewijzigde statuten daarna daadwerkelijk bij het handelsregister terechtkomen.