Boek 2 Artikel 2 (2:2 BW)

Een kerkgenootschap is rechtspersoon zonder dat daarvoor een gang naar de notaris nodig is. Datzelfde geldt voor zijn zelfstandige onderdelen — een parochie, een plaatselijke gemeente, een kerkelijke gemeenschap — en voor de verbanden waarin kerkgenootschappen zich verenigen. Daarnaast bepaalt dit artikel dat zij in beginsel worden geregeerd door hun eigen kerkelijke regels en niet door de organisatievoorschriften die dit boek voor verenigingen en stichtingen geeft.

Wie precies rechtspersoon is

De wet onderscheidt drie lagen: het kerkgenootschap zelf, de onderdelen daarvan die zelfstandig zijn, en de lichamen waarin kerkgenootschappen samen zijn verenigd. Elk daarvan kan eigenaar zijn van een kerkgebouw, personeel in dienst hebben en zelf worden aangesproken. Welke onderdelen zelfstandig zijn, blijkt uit de eigen kerkelijke regeling van het genootschap; dat is de plek waar de organisatiestructuur is vastgelegd.

Het eigen statuut gaat voor

Met het statuut bedoelt de wet het eigen recht van het kerkgenootschap: de kerkorde, het reglement, de interne regels over ambten, vergaderingen en besluitvorming. Dat statuut geldt, maar niet onbeperkt: het mag niet in strijd komen met de wet. Binnen die grens bepaalt het kerkgenootschap zelf hoe het bestuur is ingericht, wie mag beslissen over verkoop van onroerend goed en welke vergadering welke bevoegdheid heeft.

De overige bepalingen van deze titel gelden niet voor kerkgenootschappen, met één uitzondering: de gelijkstelling met een natuurlijk persoon in het vermogensrecht van artikel 2:5 BW blijft overeind. De wet laat wel toe dat de andere bepalingen overeenkomstig worden toegepast, maar alleen voor zover dat te verenigen is met het statuut en met de aard van de onderlinge verhoudingen. Dat is geen vrijbrief om zonder meer het verenigingsrecht op een kerkgenootschap los te laten.

Wat als er ruzie ontstaat

Conflicten over een benoeming, een schorsing of een besluit worden in de eerste plaats beslecht binnen de eigen kerkelijke rechtsgang, langs de weg die het statuut aanwijst. De algemene regeling van dit boek over nietige en vernietigbare besluiten werkt hier niet rechtstreeks door; overeenkomstige toepassing is denkbaar, maar alleen als die past bij het eigen recht van het genootschap. Gaat het om een gewoon vermogensrechtelijk geschil — een onbetaalde rekening, een lekkend dak, een arbeidsconflict — dan staat de burgerlijke rechter gewoon open.

Een plaatselijke gemeente wil haar kerkgebouw verkopen. De koper wil weten wie tekent. Het antwoord staat niet in dit boek, maar in de kerkorde: die bepaalt of het plaatselijke bestuur zelfstandig kan beslissen, of dat goedkeuring van een bovenplaatselijk orgaan nodig is. Wordt die goedkeuring overgeslagen, dan kan de geldigheid van de levering later ter discussie komen.

In de praktijk

Wie zaken doet met een kerkgenootschap of met een parochie, moet twee dingen vaststellen: met welke rechtspersoon hij contracteert, en wie volgens de kerkorde bevoegd is die rechtspersoon te binden. Voor bestuurders binnen het genootschap geldt het spiegelbeeld: hun bevoegdheid ontlenen zij aan het eigen statuut, en overschrijden zij die, dan is het niet vanzelfsprekend dat de rechtspersoon gebonden is.